नेतृत्व क्षमता आणि संवाद कौशल्यदेखील आवश्यक

चांगल्या नोकऱ्यांच्या मर्यादित संख्येमुळे निर्माण झालेल्या तीव्र स्पर्धेच्या युगात, सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे नोकऱ्याच उपलब्ध नाहीत. पदवी, ज्ञान, अनुभव आदींच्या जोरावर नोकरी मिळाली तरी पदोन्नती व पगारवाढ अपेक्षेप्रमाणे होत नाही. अनेक वेळा जुन्या कर्मचाऱ्यांच्या अनुभवाला बगल देऊन नवीन आणि कमी अनुभवी कर्मचाऱ्यांना पदोन्नती मिळते. नोकरी किंवा पदोन्नती मिळण्यापासून वंचित राहिलेल्या उमेदवारांना किंवा कर्मचाऱ्यांना असे वाटते की त्यांच्याशी अन्यायकारक व्यवहार झाला आहे आणि प्रक्रियेत पारदर्शकता नाही. तर सत्य हे आहे की सॉफ्ट स्किल्सचा समावेश असलेला एक छोटा पण अतिशय महत्त्वाचा घटक दोन उमेदवार किंवा कर्मचाऱ्यांमध्ये मोठा फरक करू शकतो. बहुतेक प्रकरणांमध्ये अनुत्तीर्ण उमेदवार याविषयी अनभिज्ञ राहतात आणि तणावाला बळी पडतात.

स्पर्धेच्या या युगात माहिती ज्ञान क्षमता, संवाद क्षमता, नेतृत्व क्षमता, संकटसमयी व्यवस्थापन करण्याची क्षमता, सहकाऱ्यांकडून उत्तम काम करून घेण्याची क्षमता, या क्षेत्रासाठी आवश्यक असलेल्या इतर क्षमतांबरोबरच आपले मुद्दे मांडण्याची क्षमता यासारखी व्यावहारिक कौशल्ये आणि वरच्या व्यवस्थापनासमोर योजना सादर करण्याची कला असणे अपरिहार्य झाले आहे.त्यामुळे मुख्य कौशल्यांसोबत, नोकरीच्या मुलाखतीपूर्वी किंवा बढतीसाठी एचआर विभागाच्या अधिकाऱ्याशी भेटण्यापूर्वी काही आवश्यक व्यावहारिक कौशल्यांवर काम करणे आवश्यक आहे. व्यावहारिक कौशल्ये आत्मसात करून केवळ नोकरी आणि बढती मिळण्याची शक्यता वाढवता येत नाही तर आता या क्षेत्रात नवीन नोकऱ्याही निर्माण झाल्या आहेत. किंबहुना, व्यावहारिक कौशल्यांचे महत्त्व आणि त्यात सुधारणा करण्यासाठी तज्ज्ञांच्या सल्ल्याची वाढती मागणी पाहता, मोठ्या संख्येने व्यावहारिक कौशल्यांच्या प्रशिक्षकांची गरज निर्माण झाली आहे. व्यावहारिक कौशल्ये असलेले लोक याला पूर्णवेळ किंवा अर्धवेळ नोकरी म्हणून अवलंबून केवळ कमावत नाहीत तर नोकरी शोधणाऱ्यांऐवजी नोकरी देणारे बनू लागले आहेत. 

आजच्या काळात, व्यावसायिक जीवनासाठी तसेच लोकांच्या वैयक्तिक जीवनासाठी व्यावहारिक कौशल्ये आवश्यक आहेत. व्यावहारिक कौशल्य प्रशिक्षणादरम्यान, उमेदवाराला त्यांचे बोलणे, देहबोली, वागणूक इत्यादी विविध मानवी गुणांमध्ये सुधारणा करण्यास शिकवले जाते. व्यावहारिक कौशल्ये लोकांना त्यांच्यासाठी उपलब्ध असलेल्या संधींचा लाभ घेण्याचा आणि एक प्रभावी वैयक्तिक प्रतिमा तयार करण्याचा आत्मविश्वास देतात. व्यावहारिक कौशल्य प्रशिक्षण कार्यक्रमात रोजगारक्षमता आणि नोकरी कौशल्य प्रशिक्षण, वर्तणूक कौशल्य प्रशिक्षण, सर्जनशील प्रशिक्षण, व्यक्तिमत्व विकास प्रशिक्षण, आत्मविश्वास प्रशिक्षण, स्वर आणि मौखिक संवाद प्रशिक्षण, संघ व्यवस्थापन आणि प्रेरणा प्रशिक्षण, सार्वजनिक बोलणे आणि सादरीकरण कौशल्ये इत्यादींचा समावेश आहे. 

व्यावहारिक कौशल्य प्रशिक्षण महत्वाचे का आहे?

अनेक संस्था त्यांचा व्यवसाय यशस्वीपणे चालवण्यासाठी नेटवर्किंग आणि रिलेशनशिप बिल्डिंगवर अवलंबून असतात. त्यामुळे कर्मचाऱ्यांकडे इतरांशी चांगला संवाद साधण्यासाठी आवश्यक व्यावहारिक कौशल्ये नसल्यास, कॉर्पोरेट जगतात यश अकल्पनीय आहे. बर्‍याच कंपन्या विविध कामे आणि कर्तव्ये पार पाडण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय) वापरण्यास सुरुवात करत आहेत.म्हणून, त्यांना हे सुनिश्चित करणे आवश्यक आहे की त्यांच्याकडे उपलब्ध मानवी संसाधने उत्कृष्ट व्यावहारिक कौशल्यांनी सुसज्ज हवी आहेत जे एआय करू शकत नाहीत.त्यामुळे हे स्पष्ट आहे की आजकाल तांत्रिक आणि डोमेनशी संबंधित कौशल्यांइतकेच व्यावहारिक कौशल्येही महत्त्वाची आहेत. त्याचे महत्त्व पाहून भारत सरकारचे अनेक विभाग आपापल्या स्तरावर व्यावहारिक कौशल्य प्रशिक्षणाला चालना देत आहेत तर शिक्षण मंत्रालय शालेय अभ्यासक्रमात त्याचा समावेश करण्याचा विचार करत आहे.

व्यावहारिक कौशल्याच्या क्षेत्रात संधी

एक व्यावहारिक कौशल्य प्रशिक्षक म्हणून, तुम्ही उद्योजक बनण्यासाठी देखील तयार होऊ शकता. एकदा तुम्ही व्यावहारिक कौशल्य प्रशिक्षणात प्रमाणित झाल्यानंतर, तुम्ही तुमची स्वतःची प्रशिक्षण कंपनी स्थापन करू शकता आणि एक प्रशिक्षण संस्था स्थापन करू शकता जिथे तुम्ही तुमच्या स्वतःच्या वेळापत्रकानुसार काम करू शकता. तुम्हाला यापुढे सकाळी 6 वाजता आणि संध्याकाळी 6 वाजता काम करण्याचे बंधन नाही, प्रशिक्षण इंटरनेटद्वारे ऑनलाइन देखील दिले जाऊ शकते. हे काम स्वतःच्या नोकरी किंवा इतर व्यवसायानेही चालू ठेवता येते. YouTube आणि इतर सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर व्यावहारिक कौशल्यांशी संबंधित व्हिडिओ पोस्ट करून लोकप्रियता आणि उत्पन्न दोन्ही मिळवता येतात.तुम्ही कोणासोबत काम कराल ते तुम्ही निवडू शकता आणि तुमचा स्वतःचा अभ्यासक्रम तयार करू शकता. -मच्छिंद्र ऐनापुरे, जत जि. सांगली