इच्छा तिथे शिकण्याचा मार्ग

दोस्तांनो, “इच्छा तिथे मार्ग' ही म्हण तुम्ही नेहमी ऐकली असेल. शिकण्यासाठी अन्य  गोष्टींपेक्षा इच्छा आवश्यव्क असते. इच्छा असेल तर ती व्यक्ती सर्व अडचणींवर मात करते, उपाय शोधते, नवे पर्याय बघते आणि हवं ते शिक्षण घेते. मग असे नवनवीन पर्याय शोधणं का आवश्यक असतं? ते कुठे शोधायचे ? त्यामुळे काय होऊ शकतं ? याचा आढावा आपण घेऊया. | 

नेमकी अडचण शोधा 

कोणतीही गोष्ट शिकताना तुम्हाला नेमका कोणत्या गोष्टीचा त्रास होतो? कुठे अडचण जाणवते? याचा विचार करा. ती अडचण शोधा आणि त्यानंतर ती सोडवण्याचा प्रयत्न करा. उदाहरणार्थ एखाद्या विद्यार्थ्याला गणित विषय अवघड वाटतो, याचं एखादं कारण पाढे पाठ नसणं हे असतं. जर त्याने मन लावून पाढे पाठ केले आणि सराव केला, तर गणिताठी त्याची मैत्री होऊ शकते. इंग्रजीतली स्पेलिंग, मराठीतील व्याकरण याबाबतही हाच नियम लागू होतो. तेवढी एक अडचण सोडवली, तर त्या विद्यार्थ्याची त्या विषयाशी मैत्री होते आणि त्याला नवा मार्ग सापडतो. 

स्व-अभ्यास 

कोणतीही गोष्ट शिकण्याचा सर्वांत सोपा आणि जवळचा मार्ग म्हणजे 'स्व अभ्यास' होय! कोणताही विषय, एखादा घटक आपण स्व अभ्यासातून समजून घेण्याचा प्रयत्न करतो. त्या वेळी त्याचे नेमके कंगोरे आपल्याला कळतात. काय अवघड आहे? काय सोपं आहे? कशाचा अधिक सराव करायला हवा? काय पाठ करावं लागेल? अशा अनेक गोष्टी आपल्याला कळत जातात. पाठांतराची नवीन 'क्‍लृप्ती'ही सापडते. जे कळत नाही, ते शिक्षकांना, आई- वडिलांना विचारता येतं आणि आपल्याला अभ्यासाचा कंटाळा न येता, त्याची मजा येऊ लागते. 

टप्पे ठरवा 

शिकताना काही टप्पे ठरवून घ्यावे लागतात. पहिल्याच वेळी सर्व गोष्टी जशाच्या तशा समजतीतलच असं होत नाही. अशा वेळी निराश न होता, त्या घटकाला शिकण्याचे काही टप्पे ठरवून घेणे फायदेशीर ठरते. सुरुवातीला सोपा भाग निवडून हळूहळू कठीण भागाकडे जाण्याचा हा प्रवास आपल्याला करता येतो. त्यामुळे एखादा विषय जमतच नाही, अशी भावना शिकणाऱ्याच्या मनात निर्माण न होता, प्रयत्नाने आपण शिकू शकतो, असा आशावाद निर्माण होतो. 

प्रन विचारा; चर्चा करा 

दोस्तांनो, प्रश्‍न विचारायला तुम्ही घाबरता, हो ना? कारण तुम्हाला असं वाटतं, की शिक्षक रागवतील, तुमचे मित्र हसतील किंवा तुम्हाला चिडवतील; पण यात तुम्ही स्वतःचं नुकसान करता बरं का! कारण प्रश्‍न न विचारल्यानं ती गोष्ट तुम्हाला कळतच नाही. त्यामुळे असं करू नका. जे अडेल, ते लगेच शिक्षकांना, मोठ्यांना विचारा. ते समजावून सांगतील आणि तुमची शिकण्याची इच्छा पाहून कौतुकही करतील. चर्चेतूनही अनेक नव्या गोष्टी कळतात. एकमेकांच्या बोलण्यातून नवीन माहिती मिळते आणि शंकांचं निरसनही होतं. 

शिकण्याचे नवनवीन मार्ग तुम्हालाही जाणून घ्यायचे असल्यास 'मेनी  वेज टू लर्न' हे पुस्तक नक्की वाचा. यात अध्ययनाच्या नवनवीन पद्धती, मार्ग सापडतील, काही संकल्पना अवघड वाटल्यास त्या समजून घेण्यासाठी , आई-वडिलांची, शिक्षकांची मदत घ्या. 

विचारसरणी बदलून बदलू शकतो आपण वर्तमान आणि भविष्य

एक जुनी म्हण आहे, आपण जसा विचार करतो तसा आपण बनतो. जीवनातील सुख-दु:ख, यश-अपयश हे विचारानेच ठरवले जातात. जेव्हा आपण आपले विचार बदलतो तेव्हा आपण आपल्या विचारांनुसार वागू लागतो. जर तुम्ही चांगला विचार केलात तर तुम्ही चांगल्या गोष्टी कराल.  त्यामुळे नकारात्मकता टाळावी, नेहमी सकारात्मक राहावे. जे लोक दृढ निश्चयाने आणि ध्येय निश्चित करून सकारात्मक विचाराने काम करतात, त्यांना उशिरा का होईना यश नक्कीच मिळते. ध्येय नेहमी मोठे ठेवावे, कारण मोठ्या कार्यात अपयशी होणे ही अभिमानाची गोष्ट आहे. जर आपल्याला कोणतेही काम आवडत नसेल तर आपल्याकडे दोन पर्याय आहेत, एक तर ते काम सोडून द्या किंवा दुसरे म्हणजे त्या कामानुसार स्वतःमध्ये बदल करा.तुम्ही बदल न केल्यास, तुम्ही अयशस्वी व्हाल.  ज्या लोकांची दृढनिश्चय शक्ती मजबूत असते, त्यांचे ध्येय निश्चितपणे साध्य होते. यासोबतच संयम हा असा गुण आहे, ज्याच्या बळावर मोठ्या समस्याही सहज सोडवता येतात. समस्यांना घाबरून सोडून देणारे लोक सहज सापडतात, पण धीराने वेदना सहन करणारे लोक क्वचितच आढळतात.  धैर्यवान व्यक्ती प्रत्येक परिस्थितीत शांत राहते, मग ती आनंदी असो वा दुःखी.

चिप डिझायनिंगमध्ये फ्रेशरला मिळेल चांगले पॅकेज

कोर्स गाइड

 जगभरातील स्मार्ट आणि इंटेलिजेंट उपकरणांच्या वाढत्या मागणीमुळे, विविध क्षेत्रात चिप डिझायनर्सना नेहमीच जास्त मागणी असते. चिप डिझायनर्सना प्रत्येक क्षेत्रात मोठी मागणी आहे, मग ते ऑटोमोबाईल क्षेत्र असो किंवा ग्राहक इलेक्ट्रॉनिक्स इत्यादी. या क्षेत्रात येण्यासाठी तरुणांना इलेक्ट्रॉनिक्स, टेलिकम्युनिकेशन किंवा कॉम्प्युटर सायन्समध्ये बीई किंवा बीटेक पदवी घ्यावी लागते. चिप उद्योगातील मुख्य काम डिझाइन, उत्पादन, टेस्टिंग, एप्लीकेशंस आणि प्रक्रिया अभियांत्रिकीशी संबंधित आहे.देशातील अनेक आयआयटी आणि एनआयटीमध्ये, इलेक्ट्रॉनिक्स, टेलिकम्युनिकेशन्स किंवा कॉम्प्युटर सायन्स विभागांतर्गत वीएलएसआइ डिझाइन किंवा चिप डिझाइनमध्ये बीटेक आणि एमटेक अभ्यासक्रम चालवले जातात. तुमचा अनुभव आणि शीर्ष कंपन्यांमधील कार्यक्षमतेनुसार तुम्ही आर्किटेक्चरल डिझाईन टीम, सर्किट डिझाईन टीम, फिजिकल डिझाईन टीम, प्रॉडक्ट इंजिनीअर, टेस्ट इंजिनिअर, अॅप्लिकेशन्स/सिस्टम इंजिनिअर, प्रोसेस इंजिनियर बनू शकता.  चिप डिझायनिंग क्षेत्रात, फ्रेशरला 4 ते 5 लाख रुपयांचे प्रारंभिक पॅकेज सहज मिळू शकते.

 इथून कोर्स करा-

 ● आयआयटी, मद्रास

 ● इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स, बेंगळुरू

 ● आयआयटी, गुवाहाटी

 ● एनआयटी, त्रिची

स्पोर्ट्स मॅनेजमेंटमधील करिअर खूप मोठी संधी, बारावीनंतर आहेत कोर्स

क्रीडा व्यवस्थापनामध्ये ऍथलेटिक कार्यक्रमाच्या स्पर्धेतील जवळजवळ सर्व पैलू हाताळणे समाविष्ट असते.  क्रीडा व्यवस्थापनामध्ये विपणन, निधी उभारणी, जाहिरात, जनसंपर्क, क्रीडा व्यवस्थापनातील नैतिकता, क्रीडाविषयक कायदेशीर बाबी, नियोजन आणि व्यवस्थापन यांचा समावेश होतो. कोणत्याही प्रवाहातील उमेदवार स्पोर्ट्स मॅनेजमेंटचा कोर्स करू शकतो, परंतु शारीरिक शिक्षण (पीई) मध्ये पदवीधर असलेल्यांना अधिक प्राधान्य दिले जाते.  हा कोर्स तुम्ही बारावीनंतर करू शकता. शारीरिक शिक्षणातील पदवी (BPED) कोणत्याही विशिष्ट खेळात करता येते.  यूजी आणि पीजी स्तरावर स्पोर्ट्स मॅनेजमेंट अंतर्गत अनेक अभ्यासक्रम आहेत, या क्षेत्रात करिअर करण्यासाठी अनेक मार्ग आहेत.  यासाठी तुम्ही नॅशनल अॅकॅडमी ऑफ स्पोर्ट्स मॅनेजमेंट किंवा आयआयएम, रोहतक येथूनही कोर्स करू शकता. याशिवाय कॉलेज-युनिव्हर्सिटी, सरकारी संस्था, स्पोर्ट्स फ्रँचायझी, स्पोर्ट्स कंटेंट प्रोड्युसर, स्पोर्ट्स ब्रॉडकास्टर, इव्हेंट मॅनेजमेंट फर्म इत्यादींमध्येही काम करता येते.  कायदा, वित्त आणि अर्थशास्त्र या विषयातील पात्रता असल्याने क्रीडा व्यवस्थापन हा एक चांगला पर्याय ठरू शकतो.  याशिवाय तुम्ही तुमच्या पात्रतेनुसार बॅचलर ऑफ बिझनेस अॅडमिनिस्ट्रेशन इन स्पोर्ट्स मॅनेजमेंट कोर्स देखील करू शकता. 

प्रमुख अभ्यासक्रम

 ● क्रीडा व्यवस्थापनातील प्रमाणपत्र अभ्यासक्रम

 ● स्पोर्ट्स मॅनेजमेंट मध्ये पोस्ट ग्रॅज्युएट डिप्लोमा

 ● एमबीए इन स्पोर्ट्स मॅनेजमेंट

लोन ऑफिसर आहे डिमांडिंग जॉब: बनवा आपले करियर

 कोर्स मार्गदर्शक 6

लोन ऑफिसर (कर्ज अधिकारी) लोकांना घर खरेदी करण्यासाठी, त्यांच्या व्यवसायात गुंतवणूक करण्यासाठी किंवा इतर उद्दिष्टे साध्य करण्यासाठी बँक किंवा क्रेडिट युनियनकडून पैसे घेण्यास मदत करतात.बँकिंग क्षेत्रात स्वारस्य असलेले तरुण आपले लोन ऑफिसर म्हणून करिअर करू शकतात. वित्त, शिक्षण, बांधकाम, आरोग्य सेवा, विमा, कायदेशीर सेवा आणि व्यवस्थापन इत्यादी क्षेत्रांमध्ये लोन अधिकाऱ्यांना नेहमीच मागणी असते.गृहकर्ज असो, व्यवसाय कर्ज असो किंवा वैयक्तिक कर्ज असो, या सर्वांमध्ये कर्ज अधिकाऱ्याची भूमिका महत्त्वाची असते.

शिक्षण घेतल्यानंतर विद्यार्थी कमर्शियल लोन ऑफिसर, कस्टमर लोन ऑफिसर इत्यादी पदांवर आपले करिअर करू शकतात. बँकिंग क्षेत्रात लोन ऑफिसर म्हणून कमिशन तत्त्वावर नियुक्त केले जातात.  या क्षेत्रातील अभ्यासक्रम पूर्ण केल्यानंतर, उमेदवार आंतरराष्ट्रीय बँका, राष्ट्रीय बँका, ग्रामीण बँका, तारण कंपन्या आणि क्रेडिट युनियनमध्ये लोन ऑफिसर पदासाठी अर्ज करू शकतात.  याशिवाय तरुणांना या पदासाठी परीक्षा देऊन सरकारी बँकांमध्ये नोकरीही मिळू शकते.
हे आहेत कोर्स
● बी.कॉम इकॉनॉमिक्स
● बँकिंग आणि फायनान्स मध्ये BBA
● बँकिंग आणि फायनान्समध्ये एमबीए
● बँकिंग आणि वित्त मध्ये PGDM

मर्चंट नेव्हीमधील करिअर म्हणजे देश आणि परदेशात प्रवास करण्याची संधी

मर्चंट नेव्ही हा करिअरचा एक पर्याय आहे जिथे एखाद्याला चांगल्या पगाराची आणि उत्तम जीवनशैलीची संधी मिळते.  या जॉब प्रोफाईलमध्ये, तरुण उमेदवाराची इच्छा असल्यास, तो देशातील आणि परदेशातील सरकारी आणि खाजगी शिपिंग कंपन्या आणि पोर्ट एजन्सीमध्ये काम करू शकतो.मर्चंट नेव्ही कोर्स करण्यासाठी, विद्यार्थ्यांना मान्यताप्राप्त शिक्षण मंडळाकडून 10वी नंतर विज्ञान विषय (भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र आणि गणित) निवडणे आवश्यक आहे. यानंतर, तुम्ही देशातील नामांकित विद्यापीठांमधून अभियांत्रिकीमध्ये पदवी आणि पदव्युत्तर अभ्यासक्रम करू शकता.  तुमच्यासाठी सागरी विज्ञान, सागरी अभियांत्रिकी, यांत्रिक अभियांत्रिकी आणि महासागर अभियांत्रिकी यासह विविध अभियांत्रिकी अभ्यासक्रम उपलब्ध आहेत. या क्षेत्रात तुमच्या पात्रतेनुसार तुम्ही नेव्हिगेशन ऑफिसर, इलेक्ट्रिकल ऑफिसर आणि मरीन इंजिनीअर या पदांवर काम करू शकता. मर्चंट नेव्हीसाठी उमेदवारांची निवड प्रवेश परीक्षा, स्क्रीनिंग टेस्ट, लेखी परीक्षा उत्तीर्ण झाल्यानंतर मुलाखत आणि वैद्यकीय चाचणीच्या आधारे केली जाते. मर्चंट नेव्हीमध्ये सामील होण्यापूर्वी, उमेदवारांना अल्प-मुदतीचा जहाज-प्रशिक्षण अभ्यासक्रम देखील पूर्ण करावा लागतो.  चांगल्या पगाराच्या पॅकेजशिवाय हे करिअर तुम्हाला परदेशात फिरण्याची संधीही देते.

येथून करा कोर्स :
●भारतीय सागरी विद्यापीठ, नवी मुंबई
● सागरी अभियांत्रिकी आणि संशोधन संस्था, कोलकाता
● मरीन ट्रेनिंग अॅकॅडमी, दमण
● भारतीय सागरी विद्यापीठ, चेन्नई

एअर ट्रॅफिक कंट्रोलर आहे करिअरचा उत्तम पर्याय

 कोर्स मार्गदर्शक 4

पगाराचे पॅकेज पाहता, आजकाल बहुतेक तरुणांना विमान उद्योगात आपले करिअर करायचे आहे कारण यामध्ये उमेदवारांना सुरुवातीपासूनच आकर्षक पगार आणि चांगल्या सुविधा मिळतात.हवाई वाहतूक नियंत्रक अधिकारी झाल्यानंतर विविध पदांवर पुढे जाण्याची संधी मिळते. यामध्ये कनिष्ठ कार्यकारी व्यतिरिक्त व्यवस्थापक, वरिष्ठ व्यवस्थापक, कार्यकारी संचालक तसेच भारतीय विमानतळ प्राधिकरणाचे सदस्य होण्याची संधी मिळू शकते. एटीसी होण्यासाठी १२वीमध्ये विज्ञान विषयाचा अभ्यास करणे ही प्राथमिक पात्रता आहे.  ते पूर्ण केल्यानंतर, तुम्ही कोणत्याही विमानचालन संस्था किंवा सर्वोच्च विद्यापीठातून इलेक्ट्रॉनिक्स, दूरसंचार, इलेक्ट्रिकल किंवा रेडिओ अभियांत्रिकीमध्ये अभियांत्रिकी पदवी घेऊ शकता. काही विद्यार्थी भौतिकशास्त्र किंवा गणित या विषयात ग्रॅज्युएशन पदवी देखील पूर्ण करू शकतात आणि नंतर एम.टेक.  उमेदवाराने भारतीय विमानतळ प्राधिकरणाद्वारे घेतलेली नागरी ATC परीक्षा उत्तीर्ण होणे अनिवार्य आहे. यामध्ये लेखी परीक्षा आणि वैयक्तिक मुलाखतीनंतर शेवटचा टप्पा म्हणजे शारीरिक तंदुरुस्ती आणि आवाज चाचणी.  यामध्ये निवड झालेल्या उमेदवारांना भारतीय विमानतळ प्राधिकरणाच्या वतीने नागरी विमान वाहतूक प्रशिक्षण महाविद्यालयात पाठवले जाते. 

कौशल्ये

 संभाषण कौशल्य

 संघ कार्य

 तांत्रिक ज्ञान

फॅशन मॅनेजमेंटमध्ये तरुणांना आहे मोठा वाव

 कोर्स मार्गदर्शक 3

सध्या फॅशन जगतात अनेक करिअरचे पर्याय तरुणाईची वाट पाहत आहेत यात शंका नाही.  फॅशनच्या जगात झपाट्याने वाढणाऱ्या तंत्रज्ञानामुळे सर्जनशील मन असलेल्या लोकांना अधिक संधी मिळतात. त्यामुळे तरुणांसाठी फॅशन मॅनेजमेंट कोर्सनंतर करिअरला चांगला वाव उपलब्ध आहे.  यासाठी पदवी आणि पदव्युत्तर पदवी जसे की बॅचलर ऑफ डिझायनिंग, एमबीए इन फॅशन मॅनेजमेंट, मास्टर ऑफ फॅशन मॅनेजमेंट इत्यादींसाठी प्रवेश घेऊ शकतो. 

याशिवाय फॅशन ब्रँडमध्ये चांगल्या पदासाठी यामध्ये पीएचडीही करता येते.  या कोर्सनंतर फॅशनमध्ये डॉक्टरेट केल्यामुळे, एखाद्याला कोणत्याही मोठ्या स्टोअर आणि फॅशन लेबलसाठी मर्चेंडाइझिंग डायरेक्टर, ड्रेस डिझाइन कंपन्यांचे सीईओ किंवा मर्चेंडाइजिंग आणि टेक्सटाईल कंपन्यांचे संचालक बनण्याची संधी मिळू शकते. 

नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ फॅशन टेक्नॉलॉजी या टॉप इन्स्टिट्यूट ऑफ फॅशनमधून हे सर्व कोर्स करता येतात.  फॅशनच्या विस्तृत जगासोबतच तुम्ही बॉलीवूड, टीव्ही मालिका, स्टुडिओ, जाहिरात संस्था, प्रॉडक्शन हाऊस तसेच सरकारी आणि खाजगी कंपन्यांमध्ये चमकदार करिअर करू शकता.

जॉब प्रोफाइल- कॉस्च्युम डिझायनर, फॅशन कोऑर्डिनेटर, फॅशन कन्सल्टंट, टेक्निकल डिझायनर, फॅशन मार्केटिंग

अंतराळ शास्त्रज्ञ बनून वाढवा संपूर्ण देशाची प्रतिष्ठा

 कोर्स मार्गदर्शक 2

इस्रोचे वैज्ञानिक बनणे हे केवळ चांगले करिअर मानले जात नाही तर संपूर्ण देशाला तुमचा अभिमान असतो. जर तुम्ही विज्ञानाचे होनहार विद्यार्थी असाल तर तुम्ही भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेत अवकाश शास्त्रज्ञ म्हणून तुमची कारकीर्द घडवू शकता. अंतराळ शास्त्रज्ञ होण्यासाठी तीन वर्षांचे B.Sc आणि चार वर्षांचे B.Tech ते PhD पर्यंतचे अभ्यासक्रम आहेत. यामध्ये करिअर करण्यासाठी विद्यार्थ्यांनी दहावीनंतर भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, गणित यासारखे महत्त्वाचे विषय निवडणे आवश्यक आहे. इस्रोमध्ये अवकाश शास्त्रज्ञ होण्यासाठी तुम्हाला अभियांत्रिकी किंवा विज्ञान अभ्यासक्रम करावा लागेल.  ISRO साधारणपणे मेकॅनिकल, इलेक्ट्रिकल, रेडिओ, एरोस्पेस किंवा संगणक अभियांत्रिकी किंवा खगोलशास्त्र, भौतिकशास्त्र किंवा गणितातील पीएचडी अभ्यासक्रम असलेल्या व्यावसायिकांची भरती करते. इस्रोमध्ये भरती थेट आणि परीक्षेद्वारे केली जाते.  IISc, IIT आणि NIT च्या पदवीधरांची थेट ISRO मध्ये भरती केली जाते. इस्रोकडे थेट अर्ज करण्यासाठी, निवड प्रक्रियेमध्ये लेखी परीक्षा आणि मुलाखतीचा समावेश होतो.  हे उत्तीर्ण झाल्यानंतर, उमेदवार इस्रोमध्ये शास्त्रज्ञ म्हणून नोकरी मिळवू शकतो.

येथून करा कोर्स-

● इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स, बंगलोर 

● इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी, मद्रास

● भारतीय अंतराळ विज्ञान आणि तंत्रज्ञान संस्था, केरळ

कम्युनिकेशन स्किल (संवाद कौशल्या)मुळे खुला होईल प्रगतीचा मार्ग

कोर्स मार्गदर्शक 1

आजच्या जागतिकीकरणाच्या युगात दूरसंचार, मनोरंजन, मीडिया, शिक्षण, आरोग्य, वित्त इत्यादी उद्योगांमध्ये व्यवसाय यशस्वी करण्यासाठी कॉर्पोरेट कम्युनिकेशन व्यावसायिकांची मागणी वाढली आहे.अनेक कंपन्या या व्यावसायिकांना आपल्या ग्रोथसाठी उत्कृष्ट पगारावर नियुक्त करतात. या क्षेत्रात आपले करिअर सुरू करण्यासाठी युवक पत्रकारिता आणि मास कम्युनिकेशन (जनसंवादात) पदवी किंवा पदविका करू शकतात. याशिवाय बीबीए आणि एमबीए पदवीधारकही या क्षेत्रात येऊ शकतात. कॉर्पोरेट कम्युनिकेटरसाठी, त्याची स्वतःची वैयक्तिक कौशल्ये कोणत्याही पदवीपेक्षा जास्त महत्त्वाची असतात.  यामध्ये नेटवर्किंग आणि कम्युनिकेशनसारख्या कौशल्यांसोबतच विविध भाषांवर उत्तम प्रभुत्व असणेही महत्त्वाचे आहे. यामध्ये करिअर करण्यासाठी पब्लिक रिलेशन्स, प्रोफेशनल आणि ऑफिस कम्युनिकेशन या अभ्यासक्रमांसोबतच विद्यार्थी इतर अनेक संबंधित अभ्यासक्रमांची निवड करू शकतात.  याशिवाय इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेंट कॉर्पोरेट लीडर्ससाठी कम्युनिकेशन स्ट्रॅटेजी कोर्सही आयोजित करते. हा कोर्स पूर्ण केल्यानंतर तुम्ही मार्केटिंग एक्सपर्ट, कम्युनिकेशन मॅनेजर, मिशन डायरेक्टर, सोशल मीडिया हँडलर, एचआर, डिजिटल मार्केटिंग एक्सपर्ट, पब्लिक स्पीकिंग किंवा मीडिया प्लॅनर म्हणून तुमचे करिअर सुरू करू शकता.

जॉब-कम्युनिकेशन मॅनेजर, सोशल मीडिया हँडलर, एचआर, मीडिया प्लॅनर, मार्केटिंग एक्सपर्ट

(करिअरवाटा) अर्थतज्ज्ञ बना आणि जगणे 'अर्थपूर्ण' करा

कला, वाणिज्य शाखेच्या विद्यार्थ्यांमध्ये अर्थशास्त्र अवघड असल्याचा गैरसमज असतो. मात्र, हा विषय सोपा असून मानवी जीवनात अर्थशास्त्राला खूप महत्त्व आहे. अर्थशास्त्रात मानवांचे जगणे, जीवन समृद्ध व आनंददायी करण्याची क्षमता आहे. अर्थशास्त्ररूपी मित्र जगण्याला अर्थ पूर्ण करू शकतो. अर्थशास्त्रातील पदवी, पदव्युत्तर शिक्षण तसेच सेटनेट, पीएच.डी. केल्यास उत्तुंग यश मिळवता येते. 

अलीकडे त्यातही कोरोनासारख्या महामारीच्या पार्श्वभूमीवर जागतिक व राष्ट्रीय पातळीवर अर्थकारण कोलमडत असताना ते सावरण्याची ताकद अर्थशास्त्रामध्येच आहे. शासन पातळीवर कररचना व कर आकारणी करण्यासाठी अर्थशास्त्रीय ज्ञानाची नितांत गरज आहे अन्यथा सरकार नावाच्या यंत्रणेला अपयश येते. देशांतर्गत भाववाढीची, महागाईची समस्या निर्माण होते यासाठी शासनाला जबाबदार धरले जाते. शेतीशी संबंधित प्रश्‍नांची उत्तरे शोधण्यासाठी कृषी अर्थशास्त्र अभ्यासकांची गरज सातत्याने भासते. 

कशाचा अभ्यास कराल? - अर्थशास्त्रातील मुख्य दोन अभ्यास शाखा आहेत. ९. सूक्ष्म अर्थशास्त्र (Micro Economics) आणि २. समग्र अथवा स्थूल अर्थशास्त्र (Macro Economics) , व्यक्‍तिगत पातळीवरील खर्च, उत्पन्न, बचत, गुंतवणूक, उपभोग याद्वारे मागणी पुरवठ्यातील बदल याच्याशी सबंधित अर्थविषयक समस्याचा अभ्यास हा सूक्ष्म अर्थशास्त्राचा अर्भ्यासविषय आहे. तर राष्ट्रीय सकल उत्पन्न, उत्पादन, व्यापार, व्याजदर, चलनवाढ, भाववाढ, आंतरराष्ट्रीय व्यापारी संबंध यांच्याशी संबंधित घटक स्थूल अर्थशास्त्रामध्ये अभ्यासले जातात.

व्यक्‍तीच्या, कुटुंबाच्या, उद्योग-व्यवसाय संस्था आणि देशाच्या दष्टीने दोन्ही शाखाचा अभ्यास हा तितकाच महत्त्वाचा आहे. पदवी आणि पदव्युत्तर पदवी स्तरावर आपण योग्य विषयाची विशेष विषय म्हणून निवड केली पाहिजे. अर्थशास्त्र, कृषी वित्त पुरवठा, सहकार, विकास व नियोजनाचे अर्थशास्त्र, आंतरराष्ट्रीय संबंध, आंतरराष्ट्रीय वित्तीय संस्था, आयात-निर्यात व्यापार, उपयोजित अर्थशास्त्र, ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचे अर्थशास्त्र, श्रम-श्रमिकांचे अर्थशास्त्र, व्यवस्थापकीय अर्थशास्त्र, गुंतवणुकीचे अर्थशास्त्र, सार्वजनिक अर्थशास्त्र, इकॉनोमीट्रिक्स, सांख्यिकी अर्थशास्त्र, या आणि अशा काही महत्त्वाच्या शाखांसोबत जवळपास पंचवीस विषयशाखांचा अभ्यास करता येतो, समभाग बाजार, भांडवल बाजार, नाणेबाजार, बॅकिंग,  शासकीय धोरणे व निर्णय,  आर्थिक संक्रमणावस्था, वित्तीय विश्लेषण, धोरण विश्लेषक आदीं विषयांमध्ये प्रावीण्य संपादत करून  यशस्वी करिअर घडविता येते. 

कोणत्या क्षेत्रात मिळतील संधी? अर्थशास्त्रात पदवी, पदव्युत्तर पदवी, नेट - सेट, पीएच.डी. करून महाविद्यालयात, विद्यापीठामध्ये अर्थशास्त्राचा अध्यापक - संशोधक म्हणून नोकरी करता येते. 

बॅंकांमध्ये नोकरीची संधी - सेबी, इंडियन बँक असोसिएशन, नॅशनल हाउसिंग बोर्ड, आयात-निर्यात बँक, सहकारी बँकात नोकरीच्या उत्तम संधी मिळतात, अर्थशास्त्रासोबत विधी, व्यवस्थापन, पर्यावरण, उत्पादन, वित्तीय संबंध यातील पदवी असेल तर ते पूरक ठरते. 

अर्थतज्ज्ञांची बाजारपेठांना गरज- अर्थशास्त्रातील संशोधन जागतिक पातळीवर दखलपूर्ण ठरते. जगभरातील कॉपोरेट हाउसेसमध्ये त्यांचे उत्पादन, विक्री, नफा, सामाजिक दायित्व, कामगारांचे प्रश्‍न, बाजारातील चढ-उतार यांचे विश्लेषण करण्यासाठी अर्थशास्त्राचे उत्तम ज्ञान असणारे विश्लेषक हवे असतात. 

आयएफएस, रिझर्व्ह बँक, जागतिक बॅकेत करिअर - शासनाच्या ध्येयधोरणाच्या निश्चितीमध्ये आपला सहभाग असावा, तसेच सरकारी, उत्तम पगार आणि मानसन्मानाची नोकरी करू इच्छिणाऱ्या विद्यार्थ्यांना  IFS (Indian Economic Services) या केंद्रीय लोकसेवा आयोगाच्या परीक्षेत नशीब अजमावता येते. 

 अर्थशास्त्र, सांख्यिकी अर्थशास्त्र, इकॉनोमॅट्रिक्स, संशोधनाची आवड असणार्‍यांसाठी भारतीय रिझर्व्ह बॅकेत विद्यार्थीदशेपासूनच संधी आहेत, पदव्युत्तर पदवी करताना आरबीआयची 'यंगस्कॉलर'ची स्पर्धा परीक्षा देऊन धेट रिझर्व्ह बॅकेच्या सेवेत पहिल्या टप्प्यावर दाखल होण्याची सधी असते, याशिवाय आरबीआयच्या द्वितीय श्रेणीतील नोकरीच्याही संधी खास अर्थशास्त्राच्या विद्यार्थ्यासाठी असतात. याशिवाय आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी, पुननिर्माण आणि विकासासाठीची आंतरराष्ट्रीय बँक (जागतिक बॅक) यांच्याही सेवा क्षेत्रात जाण्याच्या संधी अर्थशास्त्राची जागतिक आर्थिक प्रश्नांची आंतरराष्ट्रीय सबंधीची जाण असणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी असते. 

अर्थशास्त्र शिक्षणासाठी सुप्रसिद्ध संस्था-

● टाटा समाज विज्ञान संस्था, चेबूर, मुंबई ●मुंबई स्कूल ऑफ इकॉर्नोमिक्स , मुंबई विद्यापीठ ● जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठ, नवी दिल्ली ● दिल्ली स्कूल ऑफ इकॉर्नोमिक्स, दिल्ली विद्यापीठ, नवी दिल्ली ● मद्रास ऑफ इकॉर्नोमिक्स , मद्रास ● इंदिरा गांधी इन्स्टिट्यूट ऑफ डेव्हलपमेंट रिसर्च, मुंबई ● इंडियन स्टॅटिस्टिकल इन्स्टिट्यूट, ● बनारस हिंदू विद्यापीठ ● शांतिनिकेतन, कोलकाता ● सरदार पटेल श्रम विज्ञान संस्था ● कृषी संशोधन व विकास संस्था, बंगळुरु ● जागतिक पातळीवरही ऑक्सफर्ड, केंब्रिज, कोलंबिया, लंडन स्कूल ऑफ इकॉर्नोमिक्स

विधी क्षेत्रातही मिळेल यश 

आज आपल्याभोवती गुव्हेगारीही वाढलेली दिसते. यासाठी विधी पदवी व अर्थशास्त्र सोबतीने केल्यास आर्थिक खटले उत्तम प्रकारे चालवता येऊ शकतात.

प्राणिशास्त्र पदवीधर व्हा आणि संशोधन, उद्योगमध्ये करिअर करा

प्राणिशास्त्र हे केवळ प्राण्यांशी मर्यादित शास्त्र नसून त्याची व्यापकता मोठी आहे. प्राणिशास्त्राअंतर्गत सिस्टेमॅटिक्स, वर्गीकरण, मानव आणि प्राणी शरीरविज्ञान, वैद्यकीय प्राणिशास्त्र, परजीवीशास्त्र, कीटकशास्त्र, हिस्टोलॉजी, उत्क्रांती, सेल-बायोलॉजी, अनुवंश शास्त्र, आण्विक जीवशास्त्र, टॉक्सिकोलॉजी, इकोलॉजी, पर्यावरण विज्ञान, इम्युनोलॉजी, भ्रूणशास्त्र, जैवतंत्रज्ञान असे हे अफाट क्षेत्र आहे. 

प्राणीशास्त्राच्या विविध शाखांमध्ये शिक्षण घेतल्यानंतर करिअरच्या असंख्य संधी आहेत. पदवी अभ्यासक्रम पूर्ण केल्यानंतर उमेदवार एकतर उच्च शिक्षण घेऊ शकतात किंवा ते नोकरी शोधू शकतात. बीएस्सीमध्ये पदवीधरांसाठी पदव्युत्तर अभ्यासक्रमांचे अनेक पर्याय आहेत. या विद्यार्थ्यांना भारतासह परदेशात अनेक संस्थांमध्ये मागणी वाढत आहे. 

या विषयांत घेता येईल पदव्युत्तर-पदवी -प्राणीशास्त्र विषयात पदवी उत्तीर्ण झालेल्यांना प्राणीशास्त्र, मानवशास्त्र, जैवविविधता, बायोडन्फॉरमॅटिक्स, सागरी जीवशास्त्र, आहारशास्त्र आणि पोषण विज्ञान, सार्वजतिक आरोग्य, पर्यावरण शास्त्र, बायोटेक्नॉलॉजी, अप्लाइट प्राणीशास्त्र, बायोकेमिस्ट्री, फोरेत्सिक सायन्स, रेशीम शास्त्र, मत्स्यव्यवसाय, होम सायन्स, विषाणूशास्त्र, मानसशास्त्र, मास्टर ऑफ सायत्स, पॅरामेडिकल, व्यवसाय प्रशासन, क्लिनिकल सायकोलॉजी, भूणशास्त्र या विषयांत मास्ट ऑफ सायन्स ही पदव्युत्तर पदवी घेता येते. 

इंडियन फॉरेस्ट सर्व्हिसेससाठी उपयुक्त - उपयुक्‍त बीएस्सी प्राणीशास्त्र विज्ञान विद्यार्थ्यांना इंडियन फॉरेस्ट सव्हिसेस परीक्षेत उत्तीर्ण होऊन फॉरेस्ट ऑफिसरपदी नोकरी मिळविता येते. त्यासह एमपीएससी आणि यूपीएससी या स्पर्धा परीक्षेसाठी हा विषय उपयुक्‍त ठरतो. 

नोकरीच्या  विविध संधी- पर्यावरणशास्त्र, पर्यावरण सल्लागार, निसर्ग संवर्धन अधिकारी, पर्यावरण शिक्षण अधिकारी, पर्यावरण व्यवस्थापक, संशोधन शास्त्रज्ञ (जीवन विज्ञान), जैववैद्यकीय शास्त्रज्ञ, प्राणिसंग्रहालय Arex, सागरी जीवशास्त्रज्ञ, प्राणी आणि वन्यजीव शिक्षक, प्राणिसंग्रहालय किपर , फॉरेन्सिक asst, Embryologist (IVF-Test tube baby technologist), प्रयोगशाळा तंत्रज्ञ, तांत्रिक सहायक, क्लिनिकल डॉक्युमेंटेशन सेवा, वैज्ञानिक लेखक, विज्ञान पत्रकार होता येते. 

शिंक्षक, प्राध्यापक होऊन करा अध्यापन- पदव्यूत्तर पदवी घेतल्यातंतर नेट, सेट आणि पीएच.डी. करता येते. शाळा किंवा विज्ञान शाखेची कनिष्ठ, वरिष्ठ महाविद्यालयात शिक्षक आणि प्राध्यापक म्हणून काम करता येते. यासह संशौधन आणि विकास संस्थांसाठी प्राणीशास्त्रज्ञ / फ्री-लान्स सल्लागार म्हणूनही काम करता 

वन्यजीव, जीवशास्त्र, पर्यावरणीय शास्त्रांत करा संशोधन 

1. पर्यावरण शिंक्षण केंद्र 

२. इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ फॉरेस्ट मॅनेजमॅट 

3. वन्यजीव संरक्षण संस्था, बंगलोर 

४. इंडियन डन्स्टिल्यूट ऑफ सायन्स, बंरातोर 

5. भारतीय वन्यजींव संस्था, डेहरादून 

6. जवाहरलाल नेहरु विद्यापीठ 

७. भारतीय पर्यावरण आणि पर्यावरण संस्था 

८. जवाहरलाल नेहरु प्रगत वैज्ञानिक संशोधन केंद्र, बंगलोर 

शासकीय विंभाग, संस्थांसोबत करा काम 

● पर्यावरण आणि वन मंत्रालयाची प्रादेशिक संसाधन केंद्र

● वाइल्डलाईफ प्रोटेक्शन सोसायटी ऑफ इंडिया

● डॉ. सलीम अली स्कूल ऑफ इकोलॉजी 

● इंडियन टायगर वेलफेअर सोसायटी 

●वाइल्डलाड्रफ ट्रस्ट ऑफ इंडिया 

●केंद्रीय प्राणिसंग्रहालय प्राधिकरण ( सीझेडए) 

●झू आउटरीच संस्था 

●वन्यजीव माहिती संपर्क विकास 

● बॉम्बे नेंचरल हिस्ट्री सोसायटी (बीएनएचएस) 

● विज्ञान आणि पर्यावरण केंद्र (सीएसइ) 

● अशोका ट्रस्ट फॉर रिसर्च  इकोलॉजी अँड पर्यावरण (एटीआरर्ईई) 

पदवी घेतल्यानंतर व्हा उद्योजक -पदवीधरांना रेशीम उद्योग, मत्स्यपात्नन, मधमाशी पालन, डेअरी उद्योग, गांडूळ खत उद्योग, पॅथॉलॉजी लॅब, Tissue culture lab, पाणी व माती परीक्षण प्रशोगशाळा यामध्ये स्वत:चा उद्योग  सुरू करता येऊ शकतो. 

फौजदार व्हायचंय ? तर असा करा अभ्यास!

पोलिस उपनिरीक्षक हे पद महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगामार्फत भरले जाते. ही परीक्षा घेण्यासाठी संविधानानुसार स्थापन झालेली घटनात्मक संस्था आहे. त्यामुळे अत्यंत पारदर्शक स्वरूपात परीक्षा घेतली जाते. जर विद्यार्थ्याचे ध्येय निश्चित असेल, प्रामाणिकपणे कष्ट करण्याची तयारी असेल तर यश नक्की मिळते. दरवर्षी लोकसेवा आयोगामार्फत महाराष्ट्र अराजपत्रित गट 'ब' या परीक्षेची जाहिरात प्रसिद्ध होते. यामध्ये पोलिस उपनिरीक्षक, राज्यकर निरीक्षक, सहायक कक्ष अधिकारी व दुय्यम निबंधक अशी विविध पदे भरली जातात. 

परीक्षेचे स्वरूप: ही परीक्षा वस्तुतिष्ठ बहुपर्यायी स्वरूपाची असून चार टप्प्यामध्ये घेतली जाते.

 १) पूर्व परीक्षा - १०० गुण 

२) मुख्य परीक्षा - ४०० गुण 

३) शारीरिक चाचणी - ७० गुण (गुणात्मक स्वरूप) 

४) मुलाखत - ४० गुण 

शैक्षणिक, शारीरिक पात्रता पीएसआय- पदासाठी सर्वसाधारण कोणत्याही विषयात पदवी धारण केलेला उमेदवार अर्ज करू शकतो.  पुरुष उमेदवारांसाठी १६५ से.मी. उंची व महिलांसाठी १५७ से.मी. उंची आवश्यक आहे. 

1.पूर्व परीक्षा - पूर्व परीक्षा चाळणी स्वरूपाची असते, त्यामध्ये 100 प्रश्न हे १०० गुणांसाठी असतात. या परीक्षेसाठी साधारणत: २ ते 3 लाख विद्यार्थी अर्ज करतात. यातून चाळणी करून (एकूण जागा x १२) हे प्रमाण लक्षात घेऊन एक कट ऑफ रेषा आखली जाते व त्या रेषेवरील विद्यार्थ्यांना मुख्य परीक्षा देण्यासाठी पात्र केले जाते, पूर्व परीक्षेला 100 प्रश्‍न येतात व यासाठी वेळ असतो केवळ एक तास यामुळे परीक्षा देते वेळी अचूकतेबरोबर वेळेत प्रश्‍न सोडवणे महत्त्वाचे असते. पूर्वपरीक्षेनंतर जवळपास ४ महिन्यांत मुख्य परीक्षा घेतली जाते. पूर्वपरीक्षा अभ्यासक्रम - राज्यशास्त्र - १५ प्रश्‍न, अर्थशास्त्र - 15 प्रश्न, चालू घडामोडी - १५ प्रश्न, सामात्य विज्ञान - 15 प्रश्न, इतिहास - १० प्रश्‍न, भूगोल - १० प्रश्न, गणित व बुद्धिमत्ता - २० प्रश्‍न 

2 मुख्य परीक्षा : मुख्य परीक्षासुद्धा वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी स्वरूपाची असते. त्यामध्ये २ पेपर असतात व प्रत्येक पेपरसाठी वेळ 1 तास असतो.  पेपर क्रमांक १- यामध्ये २०० गुणांसाठी मराठी व्याकरणावर ५० प्रश्‍न व इंग्रजी व्याकरणावर ५० असे १०० प्रश्‍न असतात.  पेपर क्रमांक २ - या पेपरमध्ये जवळपास ७० टक्‍के अभ्यासक्रम हा पूर्वपरीक्षेचाच असतो फक्त पर्यावरण, विज्ञान आणि तंत्रज्ञान, माहितीचा अधिकार कायदा, लोकसेवा हक्‍क अधिनियम व सुदूर संवेदन हे विषय नव्याने समाविष्ट असतात जे आपण मुख्य परीक्षेच्या काळात वाचू शकतो. या पेपरमध्ये १०० प्रश्‍न आणि २०० गुण असतात, 

3.शारीरिक चाचणी : मुख्य परीक्षानंतर साधारणत २ महिन्यांमध्ये निकाल लागतो व एका जागेसाठी ४ उमेदवार या प्रमाणात विद्यार्थी शारीरिक चाचणीसाठी पात्र केले जातात. आयोगाने जाहीर केलेल्या निकषातुसार २०२३ पासून शारीरिक चाचणी ही केवळ गुणात्मक स्वरूपाची केली आहे. १०० पैकी केवळ ७० मार्क्स घेणे आवश्यक आहे व हे गुण अंतिम गुणवत्ता यादीत गृहीत धरले जात नाहीत. शारीरिक चाचणीचा सराव शक्यतो एखाद्या कोचच्या मार्गदनाखाली करावा, सराव करताना आपण काळजीपूर्वक तसेच सातत्याने केला पाहिजे, पुरुषांकरिता निकष - ८०० मीटर धावणे, गोळा फेक , लांब उडी , पुलअप्स महिलांकरिता निकष- २०० मी धावणे, गोळा फेक, तीन कि.मी. चालणे 

4. मुलाखत - परीक्षेचा हा शेवटचा व निर्णायक टप्पा असतो. मुलाखतीसाठी ४० गुण असतात. या टप्प्यावर आपल्या व्यक्तिमत्त्वाची चाचणी होत असते. आपण कसे बोलतो? विविध विषयांवर आपली काय मते आहेत? सामाजिक प्रश्‍नांची जाण यासह व्यक्तिमत्वाचे विविध पैलू तपासले जातात व त्यानुसार गुण दिले जातात. 

5. अंतिम निकाल- मुलाखत झाल्यानंतर लगेचच अंतिम निकाल जाहीर केला जातो. अंतिम निकाल हा मुख्य परीक्षा व मुलाखत या दोन टप्प्यावरील गुणाची एकत्रित बेरीज करून तयार केला जातो.

वक्तृत्व एक कला...

आपल्या संभाषण कौशल्यात जर बदल आणायचा असेल तर तुमच्या सर्वात आवडत्या वक्त्याचे नाव आठवा. ज्या वक्त्याचे ऐकल्यानंतर आपल्याला त्याने मांडलेला मुद्दा लगेच समजतो. त्याच्या भाषाशैलीची, शब्दांची आपल्याला एक आगळीच ओढ असते. त्याची देहबोली, त्याचा पेहराव, एकंदरीत त्याच्या व्यक्‍तिमत्त्वाचादेखील आपल्या व्यक्तिमत्त्वावर प्रभाव असल्याचे आपल्या लक्षात येईल. आपल्यालासुद्धा त्याच्यासारखे उत्तमपणे बोलता यावे हीच आपली एक माफक अपेक्षा असते. 

स्वातंत्र्यपूर्व काळातील वक्त्यांच्या भाषाशैलीत संस्कृत सुभाषितांचा उल्लेख असायचा म्हणूनच त्या काळात पाठांतरालासुद्धा तितकेच महत्त्व होते, पण जसजसे जग बदलत गेले त्या पद्धतीने सहज आणि ओघवते बोललेले लोकांना आवडू लागले. 

उत्तम वक्‍ता होण्यासाठी जागतिक वक्‍त्यांचा केलेला अभ्यास खूप कामी येतो. प्रसिद्ध व्यक्तींची आत्मचरित्र वाचणे, इंटरनेट वरील व्हिडीओ पाहणे गरजेचे आहे. 

जेणेकरून त्यांचे व्यक्तिमत्त्व आणि त्यांचे विचार मांडण्याची पद्धती यांची सुसंगती आपल्याला घालता येईल. एखादा ठळक मुद्दा जर तुम्हाला प्रकर्षाने मांडायचाच असेल तर त्यासोबतच त्या विषयाशी निगडित असणारे अवांतर ज्ञानसुद्धा तितकेच महत्त्वाचे असते. म्हणून वाचनाला वक्‍तृत्वात अनन्यसाधारण असे महत्त्व आहे. निर्भयपणे, आकाराने लहान लहान वाक्‍यांतून अगदी समर्पकपणेदेखील आपले मुद्दे मांडता येतात. जाणकार वक्‍ते श्रोत्यांना ज्या भाषेत समजेल त्या माध्यमांतून अर्थात कधी व्याख्याने देऊन, कधी आध्यात्मिक भजन कीर्तनांतून, तर कधी विनोदी शैलीनेदेखील आपला मुद्दा मांडतात. अनेक क्रांतिकारक आणि समाजसुधारक हे उत्तम वक्‍ते होते आणि या प्रत्येक स्वातंत्र्यसैनिकाची स्वत:ची अशी आगळीवेगळी एक शैली होती. त्यापैकी काही नावे म्हणजेच स्वातंत्र्यवीर सावरकर, महात्मा गांधी, लोकमान्य टिळक, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, इत्यादी. मराठी साहित्यातदेखील पु. ल. देशपांडे, व. पु. काळे, आचार्य अत्रे या सर्वांच्या मांडणीतला वेगळेपणा आपल्याला प्रकर्षाने जाणवतो. नुसतं अनुसरण न करता आपलं वेगळेपण जपत श्रोत्यांसमोर आपली प्रतिमा निर्माण करू शकता. 

सर्वसाधारण जनतेचे प्रश्‍न जाणून घेताना त्यांच्याशी संवाद करताना साध्या भाषेत संवाद साधायचे आणि विद्वान लोकांशी चर्चा करत असताना ते आपल्या विद्वतेने समोरच्याला आपला मुद्दा पटवून द्यायचे कौशल्य एका सर्वोत्तम वक्त्याला चांगलेच अवगत असते. विषयास अनुसरून देहबोलीचा वापर करून मुद्दा मांडता यायला पाहिजे. काहींना आपला मुद्दा प्रश्‍न विचारून मांडायला आवडतो. ज्यामुळे मुद्दा एकतर्फी भाषण न राहता एकमेकांशी केलेला संवाद वाटू लागतो. 

(सेल्फ मोटिवेशन) हार मानण्यापूर्वी पुन्हा एकदा करा विचार

अनेकांचा आत्मविश्वास खूप कमकुवत असतो.  ते काहीही नवीन करण्याचा प्रयत्न करण्यास कचरतात, खूप लवकर हार मानतात किंवा स्वत: ला कमकुवत समजतात. अशी विचारसरणी प्रगतीच्या आड येते, त्यामुळे त्यावर मात करण्याची गरज आहे. 

आयुष्यात अनेक वेळा असे प्रसंग येतात, जेव्हा आपण पूर्णपणे निराश होतो, तेव्हा आपल्या मनात एक आवाज उठतो, 'मला जमणार नाही' किंवा हे काम माझ्या हातून जमणार नाही. जेव्हा जेव्हा तुमच्या मनात अशा भावना येतात तेव्हा पुन्हा एकदा विचार करा आणि या सूचनांचे अनुसरण करा

नेहमी विचार करा की आणखी बरेच काही शिकायचे आहे: जेव्हा तुम्ही एखादा नवीन प्रकल्प हाती घेता, नवीन विषय किंवा नवीन भाषा शिकण्याचा प्रयत्न करता, तेव्हा कधीकधी असे वाटते की हे काम खूप कठीण आहे.ते काम पुढे करणे कदाचित शक्य होणार नाही.अशा परिस्थितीत तुम्ही तुमच्या मनात दृढ विश्वास ठेवून विचार केला पाहिजे की पुढे जाण्यासाठी आणि काहीतरी करण्यासाठी मला आणखी शिकण्याची आवश्यकता आहे. अनुभव घेण्याची आणि शिकण्याची उर्मी आणि तळमळ मनात निर्माण होईल, तेव्हा तुमच्या मनातील निराशा दूर होईल.

आवश्यकतेनुसार नवीन रणनीती तयार करा: नवीन व्यवसाय सुरू करताना किंवा नवीन नोकरी सुरू करताना अनेक अडचणी समोर येतात. तुम्ही प्रत्येक पावलावर गडबडायला लागता किंवा पराभूत व्हायला लागता. नोकरीचे लक्ष्य वेळेवर पूर्ण होत नाही किंवा व्यवसायात अपेक्षित नफा मिळत नाही. अशा परिस्थितीत अनेक वेळा तुम्ही हार मानता आणि नोकरी बदलण्याचा विचार सुरू करता. जेव्हा हे घडते तेव्हा स्वत: ला एक किंवा दोन दिवस विश्रांती द्या.  चांगले विचार करा आणि सर्व गोष्टींचा नवीन पद्धतीने विचार करा. काही अनुभवी आणि यशस्वी शुभचिंतकांशी बोला.  मग एक नवीन रणनीती बनवा आणि ती परिश्रमपूर्वक अंमलात आणा. 

नवीन गोष्टी शिकण्यासाठी तयार रहा: काही लोक लाजाळू, भयभीत आणि सुरक्षित क्षेत्रात राहणारे असतात. कोणतेही मोठे काम त्यांच्यावर सोपवले तर ते घाबरतात.  ते काम अधिक नफा किंवा भविष्यातील प्रगतीसाठी उपयुक्त असले तरी ते नाकारतात. याचे कारण म्हणजे आत्मविश्वासाचा अभाव.  असे लोक आपले संपूर्ण आयुष्य एका चाकोरीबद्ध दिनचर्येत पूर्ण करण्यात आणि मर्यादित कमाईच करण्यात घालवतात.

तुमच्यासमोर कोणतीही संधी आली किंवा काही मोठे काम करण्याची संधी मिळाली तर ती अजिबात सोडू नका. काहीतरी नवीन शिकण्याची संधी म्हणून लगेच स्वीकारा. संधी पुन्हा पुन्हा दार ठोठावत नाहीत.  सर्वात जास्त असे होईल? तुम्ही अयशस्वी व्हाल, तरीही तुम्हाला अनुभव नक्कीच मिळेल.

चुकांमधून शिकत राहा. आत्म-शंका ही विचार करण्याची अत्यंत चुकीची पद्धत आहे.  ते तुमचे पाय बंधनात अडकवते. ज्यांचा आपल्या प्रतिभेवर, क्षमतेवर आणि मेहनतीवर विश्वास नसतो, ते कधीही पुढे जाऊ शकत नाहीत. आत्महिनता आणि दुर्बल इच्छाशक्तीमुळे, त्यांना भीती वाटते की मी चूक करेन, मी पुन्हा पुन्हा चुका करू शकेन. तुम्हीही अशा मानसिकतेतून जात असाल तर लक्षात ठेवा, चुका हा माणसाचा सर्वात मोठा गुरु असतो. आपण चुकांमधून शिकतो आणि समजूतदार बनतो. जितक्या चुका तितके शहाणपण अधिक. चुकांमधून येणाऱ्या शहाणपणा इतकं दुसरं कोणीही तुम्हाला शहाणे करू शकत नाही.प्रत्येक व्यक्तीने कोणतीही गोष्ट करू द्या, त्यातून फक्त दोनच कळतात एक म्हणजे योग्य आणि दुसरं अयोग्य. चूक की बरोबर. आपण काहीच केले नाही तर काहीच होणार नाही.  त्यामुळे चुकांमधून शिका पण पुढे जाणे थांबवू नका.

या गोष्टींकडेही लक्ष द्या : स्वत:वरचा आत्मविश्वास वाढवण्यासाठी या सूचनांकडेही लक्ष द्या. 

» तुमची सर्वात लहान उपलब्धी साजरी करा. छोट्यात छोटं यश सेलिब्रिट करा. 

» आनंदी होण्यासाठी मोठ्या संधीची वाट पाहू नका.  प्रत्येक क्षणाचा आनंद घ्या.

» तुमची ताकद तसेच तुमच्या कमकुवतपणाचा  हिशोब ठेवायला शिका.

» स्थिरता हे जडत्वाचे प्रतीक आहे.  बदल हा निसर्गाचा शाश्वत नियम आहे.  बदल प्रत्येकासाठी, काळ, निसर्ग आणि मानवासाठी आवश्यक आहे.म्हणूनच नवीन परिस्थिती किंवा गोष्टींपासून दूर पळण्याची प्रवृत्ती बाळगू नका.

" स्वत: वर प्रेम करा.  स्वतःला कोणापेक्षा कमी समजू नका.  तुम्ही देवाची सर्वोत्तम निर्मिती आहात, ज्याची काळजी घेण्याची आणि संवर्धन करण्याची तुमची स्वतःची जबाबदारी आहे.

» तुमच्या उणीवा आणि चुकांसाठी स्वतःला माफ करायला शिका.

» काही वेळा नकारात्मक भावनांवर वर्चस्व गाजवणे हे सामान्य आहे आणि प्रत्येकजण वाईट काळातून जातो, त्यामुळे त्याचा तुम्हाला त्रास होऊ देऊ नका.

-मच्छिंद्र ऐनापुरे, जत जि. सांगली

तुम्ही ब्रॉडकास्ट मीडियामध्ये या प्रोफाइलमध्ये करिअर करू शकता

ब्रॉडकास्ट मीडियाबद्दल बरेच लोक विचार करतात की त्यात खूप मर्यादित पर्याय आहेत, परंतु तसे अजिबात नाही. या सेक्टरमध्ये अशा अनेक प्रोफाईलमध्ये काम करण्याची संधी आहे, जी तुमच्या करिअरला नवी दिशा देऊ शकते. ज्या उमेदवारांना सर्जनशीलता आवडते, टीव्ही-रेडिओ ऐकणे आणि पाहणे आवडते आणि तंत्रज्ञानाची थोडीशी ओढ असेल, तर प्रसारण क्षेत्र त्यांच्यासाठी करिअरचा उत्तम पर्याय ठरू शकतो. प्रसारण अंतर्गत, रेडिओ आणि दूरदर्शन आणि इतर अशा प्लॅटफॉर्मसाठी कार्यक्रम आणि शोज तयार केले जातात.ब्रॉडकास्टिंग, कम्युनिकेशन किंवा पत्रकारिता या विषयात शिकणाऱ्या अशा विद्यार्थ्यांना या क्षेत्रात करिअर करण्याची संधी मिळते. उत्तम संवाद हे या क्षेत्रासाठी मोठे कौशल्य आहे.  या संधींबद्दल अधिक जाणून घ्या-

न्यूज प्रोड्यूसर

न्यूज प्रोड्यूसर (वृत्त निर्मात्या) कडे निर्माता आणि वृत्त दिग्दर्शक यांच्या संयुक्त विद्यमाने प्रसारण सामग्री (ब्रॉडकास्ट कंटेंट) तयार करण्याची जबाबदारी असते. न्यूज शो तयार करणे हे त्याचे काम आहे. शिवाय, ते शूटिंगचे वेळापत्रक तयार करतात आणि ते प्रोडक्शन टीम आणि पाहुण्यांसोबत शेअर करतात.  यामध्येही अनेक पर्याय आहेत.

व्हिडिओ संपादक (एडिटर)

कच्च्या मालापासून ते फाइल पॉइंटपर्यंत व्हिडिओ तयार करण्यासाठी व्हिडिओ संपादक जबाबदार असतो. साउंड एडिटिंग, व्हॉल्यूम अॅडजस्टमेंट तसेच स्पेशल इफेक्टचा वापर करून आकर्षक व्हिडिओ तयार करणे ही त्याची जबाबदारी आहे. इतकेच नाही तर व्हिडीओ एडिटर दिग्दर्शकांसह (डायरेक्टर्स) संपूर्ण चित्रपटाचे संपादन (एडिट) करतात. 

रेडियो टेक्नीशियन

रेडिओ तंत्रज्ञ (टेक्नीशियन) रेडिओ स्टेशनमध्ये वापरल्या जाणार्‍या उपकरणांची (इक्विपमेंट) देखभाल- दुरुस्ती करण्यासाठी काम करतो.अशाप्रकारे, तांत्रिक स्तरावर, त्यांच्याकडे अनेक जबाबदाऱ्या आहेत, जी रेडिओ तंत्रज्ञांचे (टेक्नीशियन) कामे आहेत. 

उत्पादन सहाय्यक (प्रोडक्शन असिस्टेंट) 

उत्पादन सहाय्यक (प्रोडक्शन असिस्टेंट) निर्माते आणि दिग्दर्शकांना स्टुडिओमध्ये आणि सेटवर मदत (असिस्ट) करतात. कार्यक्रमाच्या (प्रोग्रॅम) तयारीसाठी आवश्यक असलेली प्रत्येक व्यवस्था शूटिंगपूर्वी ते तपासतात. उदा. लाईड सेटअप, उपकरणे (इक्विपमेंट) इ.  त्या कार्यक्रमाचा भाग होण्यासाठी ते सर्व व्यक्तिमत्त्वांना भेटतात किंवा गोष्टी शूट करतात आणि तयार करतात.त्या कार्यक्रमाचा भाग होण्यासाठी ते सर्व व्यक्तिमत्त्वांना (पर्सनेलिटीज) भेटतात किंवा गोष्टी शूट करतात आणि तयार (लाइनअप) करतात. 

स्टुडिओ व्यवस्थापक (मॅनेजर)

ब्रॉडकास्टिंग क्षेत्रात स्टुडिओ मॅनेजरवरही अनेक मोठ्या जबाबदाऱ्या असतात, त्यामुळे त्यांची भूमिका महत्त्वाची असते. स्टुडिओ मॅनेजर क्लायंटसोबत प्रोजेक्टवर काम करतो.  ते प्रोजेक्ट क्लायंटला देण्यापूर्वी गुणवत्ता (क्वालिटी) तपासतात. रिव्ह्यू करतात. 

साउंड इंजीनियर

त्यांच्याकडे आवाजाशी (साउंड) संबंधित उपकरणे (इक्विपमेंट) चालवण्याची जबाबदारी असते. यामध्ये ऑडिओ सुधारण्यासह रेकॉर्डिंग आणि साउंड इफेक्ट जोडणे समाविष्ट आहे. लाइव्ह शो आणि परफॉर्मन्ससाठी संपूर्ण सेटअप सेट करण्यासाठी ध्वनी अभियंता (साउंड इंजीनियर) जबाबदार असतो.याशिवाय ऑडिओ एडिट करणे आणि आवाजात अडचण आल्यावर त्याचे निदान करणे हेही त्यांचे काम आहे.  मायक्रोफोनद्वारे फीडबैक देत असतात.

म्यूजिक डायरेक्टर

संगीत दिग्दर्शक (म्यूजिक डायरेक्टर) प्रोग्रामिंग संगीत, संगीत नियोजन आणि अशा कार्यक्रमांचे नेतृत्व करण्यासाठी जबाबदार असतो. तो संपूर्ण संगीत निर्मितीचे व्यवस्थापन करतो.  तो चित्रपट आणि दूरदर्शनसाठी गाणी निवडतो.

न्यूज रिपोर्टर

वृत्तनिवेदक (न्यूज रिपोर्टर) चालू घडामोडींवर संशोधन करून माहिती गोळा करून लोकांपर्यंत पोहोचवतो.याशिवाय बातम्या निवडणे, बातम्या लिहिणे आणि संपादित करणे ही त्यांची जबाबदारी आहे. 

नेतृत्व क्षमता आणि संवाद कौशल्यदेखील आवश्यक

चांगल्या नोकऱ्यांच्या मर्यादित संख्येमुळे निर्माण झालेल्या तीव्र स्पर्धेच्या युगात, सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे नोकऱ्याच उपलब्ध नाहीत. पदवी, ज्ञान, अनुभव आदींच्या जोरावर नोकरी मिळाली तरी पदोन्नती व पगारवाढ अपेक्षेप्रमाणे होत नाही. अनेक वेळा जुन्या कर्मचाऱ्यांच्या अनुभवाला बगल देऊन नवीन आणि कमी अनुभवी कर्मचाऱ्यांना पदोन्नती मिळते. नोकरी किंवा पदोन्नती मिळण्यापासून वंचित राहिलेल्या उमेदवारांना किंवा कर्मचाऱ्यांना असे वाटते की त्यांच्याशी अन्यायकारक व्यवहार झाला आहे आणि प्रक्रियेत पारदर्शकता नाही. तर सत्य हे आहे की सॉफ्ट स्किल्सचा समावेश असलेला एक छोटा पण अतिशय महत्त्वाचा घटक दोन उमेदवार किंवा कर्मचाऱ्यांमध्ये मोठा फरक करू शकतो. बहुतेक प्रकरणांमध्ये अनुत्तीर्ण उमेदवार याविषयी अनभिज्ञ राहतात आणि तणावाला बळी पडतात.

स्पर्धेच्या या युगात माहिती ज्ञान क्षमता, संवाद क्षमता, नेतृत्व क्षमता, संकटसमयी व्यवस्थापन करण्याची क्षमता, सहकाऱ्यांकडून उत्तम काम करून घेण्याची क्षमता, या क्षेत्रासाठी आवश्यक असलेल्या इतर क्षमतांबरोबरच आपले मुद्दे मांडण्याची क्षमता यासारखी व्यावहारिक कौशल्ये आणि वरच्या व्यवस्थापनासमोर योजना सादर करण्याची कला असणे अपरिहार्य झाले आहे.त्यामुळे मुख्य कौशल्यांसोबत, नोकरीच्या मुलाखतीपूर्वी किंवा बढतीसाठी एचआर विभागाच्या अधिकाऱ्याशी भेटण्यापूर्वी काही आवश्यक व्यावहारिक कौशल्यांवर काम करणे आवश्यक आहे. व्यावहारिक कौशल्ये आत्मसात करून केवळ नोकरी आणि बढती मिळण्याची शक्यता वाढवता येत नाही तर आता या क्षेत्रात नवीन नोकऱ्याही निर्माण झाल्या आहेत. किंबहुना, व्यावहारिक कौशल्यांचे महत्त्व आणि त्यात सुधारणा करण्यासाठी तज्ज्ञांच्या सल्ल्याची वाढती मागणी पाहता, मोठ्या संख्येने व्यावहारिक कौशल्यांच्या प्रशिक्षकांची गरज निर्माण झाली आहे. व्यावहारिक कौशल्ये असलेले लोक याला पूर्णवेळ किंवा अर्धवेळ नोकरी म्हणून अवलंबून केवळ कमावत नाहीत तर नोकरी शोधणाऱ्यांऐवजी नोकरी देणारे बनू लागले आहेत. 

आजच्या काळात, व्यावसायिक जीवनासाठी तसेच लोकांच्या वैयक्तिक जीवनासाठी व्यावहारिक कौशल्ये आवश्यक आहेत. व्यावहारिक कौशल्य प्रशिक्षणादरम्यान, उमेदवाराला त्यांचे बोलणे, देहबोली, वागणूक इत्यादी विविध मानवी गुणांमध्ये सुधारणा करण्यास शिकवले जाते. व्यावहारिक कौशल्ये लोकांना त्यांच्यासाठी उपलब्ध असलेल्या संधींचा लाभ घेण्याचा आणि एक प्रभावी वैयक्तिक प्रतिमा तयार करण्याचा आत्मविश्वास देतात. व्यावहारिक कौशल्य प्रशिक्षण कार्यक्रमात रोजगारक्षमता आणि नोकरी कौशल्य प्रशिक्षण, वर्तणूक कौशल्य प्रशिक्षण, सर्जनशील प्रशिक्षण, व्यक्तिमत्व विकास प्रशिक्षण, आत्मविश्वास प्रशिक्षण, स्वर आणि मौखिक संवाद प्रशिक्षण, संघ व्यवस्थापन आणि प्रेरणा प्रशिक्षण, सार्वजनिक बोलणे आणि सादरीकरण कौशल्ये इत्यादींचा समावेश आहे. 

व्यावहारिक कौशल्य प्रशिक्षण महत्वाचे का आहे?

अनेक संस्था त्यांचा व्यवसाय यशस्वीपणे चालवण्यासाठी नेटवर्किंग आणि रिलेशनशिप बिल्डिंगवर अवलंबून असतात. त्यामुळे कर्मचाऱ्यांकडे इतरांशी चांगला संवाद साधण्यासाठी आवश्यक व्यावहारिक कौशल्ये नसल्यास, कॉर्पोरेट जगतात यश अकल्पनीय आहे. बर्‍याच कंपन्या विविध कामे आणि कर्तव्ये पार पाडण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय) वापरण्यास सुरुवात करत आहेत.म्हणून, त्यांना हे सुनिश्चित करणे आवश्यक आहे की त्यांच्याकडे उपलब्ध मानवी संसाधने उत्कृष्ट व्यावहारिक कौशल्यांनी सुसज्ज हवी आहेत जे एआय करू शकत नाहीत.त्यामुळे हे स्पष्ट आहे की आजकाल तांत्रिक आणि डोमेनशी संबंधित कौशल्यांइतकेच व्यावहारिक कौशल्येही महत्त्वाची आहेत. त्याचे महत्त्व पाहून भारत सरकारचे अनेक विभाग आपापल्या स्तरावर व्यावहारिक कौशल्य प्रशिक्षणाला चालना देत आहेत तर शिक्षण मंत्रालय शालेय अभ्यासक्रमात त्याचा समावेश करण्याचा विचार करत आहे.

व्यावहारिक कौशल्याच्या क्षेत्रात संधी

एक व्यावहारिक कौशल्य प्रशिक्षक म्हणून, तुम्ही उद्योजक बनण्यासाठी देखील तयार होऊ शकता. एकदा तुम्ही व्यावहारिक कौशल्य प्रशिक्षणात प्रमाणित झाल्यानंतर, तुम्ही तुमची स्वतःची प्रशिक्षण कंपनी स्थापन करू शकता आणि एक प्रशिक्षण संस्था स्थापन करू शकता जिथे तुम्ही तुमच्या स्वतःच्या वेळापत्रकानुसार काम करू शकता. तुम्हाला यापुढे सकाळी 6 वाजता आणि संध्याकाळी 6 वाजता काम करण्याचे बंधन नाही, प्रशिक्षण इंटरनेटद्वारे ऑनलाइन देखील दिले जाऊ शकते. हे काम स्वतःच्या नोकरी किंवा इतर व्यवसायानेही चालू ठेवता येते. YouTube आणि इतर सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर व्यावहारिक कौशल्यांशी संबंधित व्हिडिओ पोस्ट करून लोकप्रियता आणि उत्पन्न दोन्ही मिळवता येतात.तुम्ही कोणासोबत काम कराल ते तुम्ही निवडू शकता आणि तुमचा स्वतःचा अभ्यासक्रम तयार करू शकता. -मच्छिंद्र ऐनापुरे, जत जि. सांगली

यांचादेखील करा संचय, जीवन होईल आनंदमय

जर तुमच्यासाठी संपत्तीचा अर्थ फक्त रुपये, पैसा, सोने-चांदी, जमीन-मालमत्ता किंवा मोठ्या प्रमाणात बँक बॅलन्स महत्त्वाचा वाटत असेल, तर खर्‍या अर्थाने तुम्ही निर्बुद्ध आहात असा त्याचा अर्थ होतो. आम्ही असे का म्हणत आहोत हे समजून घेण्यासाठी, आम्ही तुम्हाला प्राचीन काळातील मिडास राजाची कहाणी सांगू इच्छितो. राजा मिडास पैशाचा इतका लोभी होता की त्याला त्याने स्पर्श केलेली प्रत्येक गोष्ट सोन्यात बदलवायची होती. त्याला ना नातेसंबंधांची काळजी होती, ना माणुसकी नावाची गोष्ट त्याच्यात होती. त्याला ना निसर्ग आणि संगीताची आवड होती, ना त्याला त्यांच्या कुटुंबातील सदस्यांशी प्रेम होते आणि ना मित्रांची ओढ होती.त्याने तपश्चर्या करून भगवंताकडे इच्छित वरदान मागितले आणि त्याच्या स्पर्शाने सर्व काही सोन्यात बदलवू लागला. इतकेच काय, त्याचे भोजन-पाणीदेखील सोने झाले. वरदानामुळे त्यांची मुलगीही सोन्याची मूर्ती बनली. आता कन्येच्या ममतेपासून वंचित असलेल्या भुकेल्या व तहानलेल्या राजाला आपली चूक समजली आणि त्याने देवाकडे क्षमा मागितली आणि वरदान परत घेण्याची प्रार्थना केली.यानंतर त्याला निसर्ग, आरोग्य, मन:शांती आणि मानवावरील प्रेम यांचे महत्त्व समजले.

गांभीर्याने विचार करा - तुम्ही तुमच्या आजूबाजूला अनेक श्रीमंत लोक पाहिले असतील, ज्यांचे नाव मोठे आहे, ज्यांच्याकडे अफाट संपत्ती आहे पण ते कधीच आनंदी, सुखी नसतात. त्यांना कधीही मोकळेपणाने हसता येत नाही, नीटपणे जेवण करता येत नाही आणि कुटुंबाला वेळ देता येत नाही.इच्छा असली तरीही त्यांना कौटुंबिक, सामाजिक कार्यक्रमात सहभाग घेता येत नाही आणि ते सहलीला जाऊ शकत नाहीत.म्हणजेच शांत मनाने स्वतःला विचारा आणि पहा. चांगले, आनंदी आणि निवांत जीवन जगण्यासाठी पैशाशिवाय काय काय आवश्यक आहे? जर तुम्ही प्रामाणिकपणे आणि हुशारीने विचार केलात तर तुम्हाला उत्तर मिळेल की जीवनातील खरा आनंद आणि सुख कशात दडलेले आहे?

सामाजिक प्रतिष्ठा महत्त्वाची - तुम्ही पाहिले असेल की काही लोक नक्कीच श्रीमंत असतात पण त्यांची सामाजिक प्रतिष्ठा खूप कमी असते. ते लोकांना भेटत नाहीत, त्यांच्या सुख-दु:खात मदत करत नाहीत, कोणाला कधी कुशल मंगल विचारत नाहीत, निमंत्रित असतानाही कार्यक्रमांना उपस्थित राहत नाहीत.अशी माणसे कोणालाच आवडत नाहीत. जेव्हा जेव्हा ते अडचणीत येतात किंवा त्यांच्यावर वाईट वेळ येते तेव्हा कोणीही त्यांच्या पाठीशी येऊन उभे राहत नाही. म्हणूनच संपत्तीसोबतच सामाजिक प्रतिष्ठा मिळवणे अत्यंत आवश्यक आहे. समाजात प्रतिष्ठा मिळवायची असेल तर आपल्या क्षमतेनुसार लोकोपयोगी कामांना साथ द्या.  संकटात सापडलेल्या लोकांना साथ द्या आणि सुसंवाद राखा. 

कुटुंब-मित्रांचे स्नेह-नेहमी लक्षात ठेवा, तुमच्या प्रगतीत, यशात, सुख-शांतीमध्ये ज्या लोकांचा सर्वात मोठा हात आहे, तेच तुमचे कुटुंबीय आणि चांगले मित्र आहेत. हीच माणसे चांगल्या वाईट काळात तुमच्या पाठीशी उभी असतात. डझनभर किंवा शेकडो लोकांचा मेळा जे तुम्ही तुमच्या आजूबाजूला किंवा मीडियावर पाहता ते व्यावसायिक किंवा इतर हितसंबंधांसाठी असू शकतात. फेसबुकवरील 5,000 मित्र किंवा इंस्टाग्रामवरील हजारो फॉलोअर्स खोट्या वाहवेशी जोडले जाऊ शकतात किंवा तुमच्या जीवनात डोकावण्याचे काम करू शकतात.  पण तुमच्या खऱ्या आयुष्यातील खरे सोबती;  फक्त मित्र आणि नातेवाईक आहेत.इतर गोष्टी बाजूला ठेवून त्यांच्या भावनांचा आदर करा आणि त्यांच्याशी तुमचे नाते वाढवा. 

शरीर आणि मन निरोगी ठेवा : एखादी व्यक्ती नेहमी थकलेली, आजारी किंवा मानसिकदृष्ट्या अस्वस्थ असेल तर ती पैसा असूनही आनंदी राहू शकते का? अशा परिस्थितीत तो श्रीमंत राहू शकतो का?  अजिबात नाही. म्हणूनच तुमचे आरोग्य सर्वात महत्त्वाचे आहे. नियमित व्यायाम, योगा, ध्यान इत्यादी करा. वेळोवेळी तुमच्या आरोग्याची तपासणी करा. घरी शिजवलेले ताजे अन्न, दूध, दही, तूप, फळे आणि भाज्या खा आणि;  स्वतःला निरोगी ठेवा. शारीरिक आरोग्यासोबतच मानसिक आरोग्याचीही काळजी घ्या. 15 ते 20 मिनिटे कोवळ्या उन्हात घालवा. तुमच्या मनोरंजनासाठी आणि छंदासाठी दररोज वेळ काढा.  यासाठी, निसर्गात जा, संगीत ऐका.

तणावापासून मुक्त राहा- आपल्या व्यवसाय किंवा व्यवसायाबद्दल प्रेम असणे ही चांगली गोष्ट आहे. पण 24 तास मनावर भार ठेऊन, मन फक्त यातच ठेऊन राहणं, हे ना शारीरिक आरोग्यासाठी चांगलं आहे ना मानसिक आरोग्यासाठी. त्याच वेळी, लोक काय म्हणतील याचा विचार करून आपले प्रत्येक काम करणे हेदेखील मूर्खपणाचे आहे. तुमच्यासाठी थोडावेळ मजा करणं आवश्यक आहे. मनाचे स्वातंत्र्य आणि आरामशीर वेळ शोधणे खूप महत्वाचे आहे. बेफिकीर होऊन हसा, नाचा, खेळा, बोटींगवर जा, लाँग ड्राईव्हला जा, मित्रांसोबत किंवा कुटुंबातील सदस्यांसह पोहायला जा.सर्वांना सोबत घेऊन जाणारी प्रेमळ व्यक्ती बना. ही एक महत्त्वाची गुणवत्ता आहे, जी तुमच्या कल्याणासाठी आणि दर्जेदार जीवनासाठी खूप महत्त्वाची आहे. सांगण्याचा सारांश असा की जीवनाचा खरा आनंद केवळ पैशात नाही. यासाठी प्रियजनांशी असलेली ओढ आणि शारीरिक-मानसिक आरोग्य हे खूप महत्त्वाचे आहे.

- मच्छिंद्र ऐनापुरे, जत जि. सांगली

भरतनाट्यम क्षेत्रात घ्या आंतरराष्ट्रीय भरारी

पूर्वी केवळ मंदिरामंदिरांमधून सादर होणारी भरतनाट्यम्‌ नृत्यकला आता आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठावर कार्यक्रमाचा महत्त्वाचा भाग म्हणून सादर होताता दिसत आहे. कर्नाटक संगीतावर नाचली जाणारी ही नृत्यशैली असून, आता संस्कृत स्तोत्र, मराठी- हिंदी गाणी आणि अगदी परदेशात इंग्रजी गाण्यांवरही भरतनाट्यम्‌ नृत्यरचना सादर होताना आपल्याला दिसतात. त्यामुळे या क्षेत्रात आवड असणार्‍यांसाठी उज्ज्वल करिअर करता येणार आहे. भरतनाट्यम्‌ नावामागची गोष्ट-भरतनाट्यम्‌ या नावाचा विचार करता भ वरून भाव म्हणजे सगळे नवरस, र वरून राग (संगीतातला) आणि त वरून ताल अशा तीन अक्षरांच्या एकत्रित मिलाफाने भरत हा शब्द तयार झाला. भरतनाट्यम्‌ मध्ये नाट्य म्हणजेच अभिनयासुद्धा तितकाच महत्त्वाचा असल्याने त्याला पुढे नाट्यम हा शब्द जोडला गेला. 

असा घडला नृत्यशैलीचा प्रवास - मुलांना शाळेत जितक्या साहजिकपणे पाठवलं जातं,तसंच अगदी साहजिकपणे मुलीला नाच शिकवायला पाठवणारा एक अख्खा प्रदेश आपल्याकडे आहे. इतका प्रगत देश आहे मारत! भारतात विकसित झालेल्या ठरावीक अशा महत्त्वाच्या नृत्यशैलींपैकी भरतनाट्यम एक आहे. तामिळनाडूतील प्राचीन अशी ही नृत्यशैली. देवदासी प्रथेतून जन्माला आलेली आणि पुढे बराच मोठा प्रवास करून रंगमंचीय सादरीकरणापर्यंत ही कला पोहोचली, 

या आहेत करिअरच्या संधी- ●करिअर म्हणून विचार करता दोन महत्त्वाचे मार्ग समोर येतात, एक म्हणजे अर्थात स्वत:चे क्लासेस सुरु करणे, दुसरं म्हणजे  व्यावसायिकदृष्ट्या नृत्य रचनेचे वेगवेगळ्या कार्यक्रमांमध्ये सादरीकरण करणे.●भरतनाट्ममचे काही कोर्सेस किंवा वर्कशॉपस्‌ घेता येतात. त्याचबरोबर, नवीन शैक्षणिक धोरणामुळे अनेक शाळांमध्ये पारंपरिक भरतनाट्यम्‌ शिकवणारे शिक्षक म्हणून काम करता येईल. ●भरतनाट्यमकडे व्यायामाचा एक उत्तम प्रकार म्हणूनही बघता येऊ शकते. याच्या कार्यक्रमांसाठी गायनाची उत्तम साथ लागते, तुम्ही जर नृत्याबरोबरच कर्नाटक संगीताचे शिक्षण घेतले तर गायक म्हणून प्रोफेशनचा दुसरा मार्गदेखील खुला होतो. केवळ जती किंवा बोल टाळम्‌ बर म्हणण्यासाठीसुद्धा परीक्षांमध्ये किंवा कार्यक्रमांमध्ये संधी मिळू शकते. ●तुम्ही विशारद पूर्ण असाल तर परीक्षक म्हणून तुम्हाला परीक्षा घेण्यासाठी सुद्धा जाता येते. ●याचप्रमाणे भरतनाट्यम्‌ व टुरिझम, भरतनाट्यम्‌ व इतर कला, भरतनाट्यम व पत्रकारिता, भरतनाट्यम्‌ आणि साहित्य अशा उत्तम मिलाफाने व्यवसायाच्या संधी निर्माण करता येतील. ● तुम्हाला मेकअप करता येत असेल तर भरतनाट्यमचा मेकअप करणे, तुम्ही जर टेलर असाल तर भरतनाटम चे ड्रेस शिवणे अशा पूरक संधीसुद्धा मिळू शकतात, 

पदवी, पदव्युत्तर आणि डॉक्टरेट-खाजगी क्‍लासेसमध्ये भरतनाटयम्‌ शिकण्याबरोबरच वेगवेगळ्या विद्यापीठांमधून आता भरतनाट्यममध्ये पदवी तसेच पदव्युत्तर अभ्यासक्रम शिकता येतो आणि पीएचडी देखील करता येते. 

-तेजस्विनी गांधी

भरतनाट्यम क्षेत्रातील यशस्वी कलाकार

शिका, कमवा आणि तुमची ओळख बनवा

आताच्या नव्या युगातील विद्यापीठात, प्रवेशाच्या वेळीच आपण उद्योगाशी जोडला जातो.आता तुम्हाला इंडस्ट्रीच्या कसोटीवर प्रवेश मिळेल. जर तुम्ही प्रवेश मिळवण्यात यशस्वी झालात, तर तुम्ही शिकत असताना कमवायला लागाल आणि शिक्षणानंतर तुम्ही अभ्यासक्रमासाठी निवडलेला उद्योग तुम्हाला चांगल्या पगाराची नोकरीही देईल.कौशल्य विद्यापीठांच्या अभिनव प्रयोगाने वर्गशिक्षण आणि औद्योगिक कार्याला 'एकाच माळेचे मणी' बनवले आहेत. दोघेही एकमेकांचे आधार बनल्यामुळे रोजगार क्षेत्रात विद्यार्थ्यांचे महत्त्व वाढले असून या प्रयोगामुळे शिक्षण आणि रोजगारही एकाच माळेचे मणी बनले आहेत. 

शिक्षण पूर्ण करणे आणि नोकरी मिळणे यात वेळेचे अंतर नसावे. म्हणजेच शिक्षण संपल्या संपल्या नोकरी मिळायला हवी. अशी इच्छा प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या मनात असते.स्पर्धेच्या युगात ही इच्छा अधिकच प्रबळ झाली आहे.विद्यार्थ्यांची ही आकांक्षा पूर्ण करण्यासाठी नव्या युगाच्या गरजेनुसार विद्यापीठीय शिक्षणाचे स्वरूपही बदलत आहे. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे या नव्या व्यवस्थेसह विद्यापीठांमध्ये प्रवेशाच्या वेळी विद्यार्थी थेट त्यांच्या रोजगारदात्यांशी जोडले जातात.प्रवेशासाठी अर्धी परीक्षा विद्यापीठाकडून घेतली जाते आणि पायाभूत परीक्षा उद्योगाच्या प्रतिनिधींकडून घेतली जाते. इथूनच तुमची क्षमता इंडस्ट्रीच्या नजरेत येऊ लागते. 

विद्यापीठातील अभ्यासक्रमादरम्यान, उद्योग तुम्हाला कामासाठी बोलावतात आणि तेही सन्माननीय मोबदला देऊन, ज्याला 'ऑन द जॉब ट्रेनिंग' म्हणतात. तेथून विद्यार्थ्यांच्या रोजगारासाठी जमीन तयार होऊ लागते. अशा इन्स्टिट्यूटमध्ये प्रवेश घेऊन तुम्ही तुमच्या नोकरीच्या संधीही वाढवू शकता. अशा प्रकारची नवनिर्मिती असलेली विद्यापीठे हरियाणातून सुरू झाली. देशातील पहिले सरकारी कौशल्य विद्यापीठ 'श्री विश्वकर्मा कौशल्य विद्यापीठ' 2017 मध्ये पलवल येथे स्थापन करण्यात आले. देशातील इतर विद्यापीठांमध्ये दिल्लीतील दिल्ली कौशल्य आणि उद्योजकता विद्यापीठ, आसाममधील आसाम कौशल्य विद्यापीठ, सिक्कीममधील सिक्कीम कौशल्य विद्यापीठ, जयपूरमधील भारतीय कौशल्य विकास विद्यापीठ इ. विद्यापीठाचा समावेश आहे.  

श्री विश्वकर्मा कौशल्य विद्यापीठाची रचना अशा प्रकारे केली आहे की उद्योग आणि विद्यापीठ वर्ग या एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहेत. आपल्या रोजगारदात्यासाठीच्या दिशेनुसार आणि अपेक्षांनुसार आपण तयार होत आहोत असे विद्यार्थ्याला वाटते आणि बदलत्या काळातील हे विद्यापीठ विद्यार्थ्यांना उद्योग उपयुक्त शिक्षण देत असल्याचा विश्वास नियोक्ता उद्योगाला प्राप्त झाला आहे.श्री विश्वकर्मा कौशल्य विद्यापीठ सुमारे 43 विविध अभ्यासक्रम चालवत आहे. यात डिप्लोमा आणि पदवी स्तरावरील अभ्यासक्रम आहेत. त्यात व्यवस्थापन, अभियांत्रिकी, उपयोजित विज्ञान आणि मानविकी यांचा समावेश आहे.विशेष म्हणजे येथे 15 वेगवेगळ्या डिप्लोमा कोर्सेसमध्ये फक्त 10वी पास विद्यार्थीच प्रवेश घेऊ शकतात. तीन वर्षांच्या डिप्लोमा दरम्यान, एक वर्ष विद्यार्थी उद्योगात घालवतात. येथे ते केवळ व्यावहारिक काम शिकणार नाहीत, तर त्यांना दरमहा मानधनही मिळते. डिप्लोमामध्ये इलेक्ट्रॉनिक्स, मॅन्युफॅक्चरिंग, कॉम्प्युटर सायन्स आणि इन्स्ट्रुमेंटेशनशी संबंधित विविध अभ्यासक्रम आहेत. 

अभियांत्रिकी पदवी आणि भाषेशी संबंधित अभ्यासक्रमांमध्येही, येथील विद्यार्थी अभ्यासक्रमादरम्यान उद्योगात काम करताना शिकतील आणि कमावतील. यामुळेच या संस्थेने 'शिका, कमवा आणि आपला ठसा उमटवा' असा नारा दिला आहे. शिक्षण पूर्ण झाल्यावर केवळ डिप्लोमाधारक विद्यार्थी २५ ते ३० हजार रुपयांमध्ये नोकरी सुरू करू शकतात. श्री विश्वकर्मा कौशल्य विद्यापीठाचे कुलगुरू राज नेहरू म्हणतात की, देशातील पहिले कौशल्य विद्यापीठ असल्याने आम्ही कौशल्य शिक्षणाचे मॉडेल तयार केले आहे. या अनोख्या मॉडेलमध्ये क्लासरूम थेट उद्योगाशी जोडलेली आहे. या दुहेरी एकात्मिक मॉडेलमुळे, विद्यार्थी एकाच वेळी शिकणे आणि शिकवणे दोन्ही करत आहेत. श्री विश्वकर्मा कौशल विद्यापीठाचे घोषवाक्य देखील हेच आहे, 'शिका, कमवा आणि आपली ओळख बनवा'.त्यानुसार प्रत्येक अभ्यासक्रमात 'ऑन द जॉब ट्रेनिंग'चा समावेश करण्यात आला आहे. 

वास्तववादी दृष्टीकोन स्वीकारा

माणूस म्हणून आपल्याला निसर्गाकडून मिळालेली एक अद्भुत देणगी म्हणजे मानवी बुद्धिमत्ता!या जगात जन्माला आलेल्या प्रत्येक मनुष्यामध्ये दृढनिश्चय करण्याची आणि त्या दृढनिश्चयाचा त्याला पाहिजे त्या दिशेने वापर करण्याची क्षमता आहे. जोपर्यंत आपण हे लक्षात ठेवतो की आपल्याला मानवी बुद्धिमत्तेची एक अद्वितीय देणगी आहे आणि आपल्यामध्ये दृढनिश्चय विकसित करण्याची आणि त्याचा सकारात्मक वापर करण्याची भरपूर क्षमता आहे, तोपर्यंत आपण मानसिकदृष्ट्या निरोगी राहू. आपल्यात इतकी मोठी मानवी क्षमता आहे ही स्वीकृतीच आपल्याला प्रचंड शक्ती देते. ही अनुभूती एक यंत्रणा म्हणून काम करू शकते, जी आपल्याला कोणत्याही अडचणीचा सामना करण्यास सक्षम करते, मग आपण कोणत्याही परिस्थितीचा सामना करत राहतो. 

वयाच्या 16 व्या वर्षी स्वातंत्र्य आणि 24 व्या वर्षी आपला देश गमावलेली व्यक्ती म्हणून मी तुम्हाला हे सांगतो आहे. परिणामी, मी निर्वासित जीवन जगत आहे. या काळात आम्ही तिबेटी लोकांनी तिबेटची ओळख, आपली संस्कृती आणि मूल्ये जिवंत ठेवण्यासाठी स्वतःला समर्पित केले. जरी तिबेटमधून येणाऱ्या बातम्या हृदय पिळवटून टाकणाऱ्या असल्या तरी पराभव स्वीकारण्यासाठी आधार  देत नाहीत. मला एक दृष्टीकोन खूप उपयुक्त वाटतो तो म्हणजे जर परिस्थिती किंवा समस्या अशी असेल की ती सोडवता येईल, तर काळजी करण्याची गरज नाही.दुसऱ्या शब्दांत, समस्येवर उपाय असेल, अडचणीतून बाहेर पडण्याचा मार्ग असेल, तर त्या दिशेने वाटचाल करणे योग्य आहे! समाधानासाठी आपली शक्ती खर्च करणे शहाणपणाचे आहे.  समस्येचे निराकरण नसल्यास;  समाधानाची शक्यता नसल्यास त्याबद्दल काळजी करण्यात काही अर्थ नाही, कारण तरीही आपण याबद्दल काहीही करू शकत नाही.म्हणून, जितक्या लवकर तुम्ही हे स्वीकाराल तितके पुढे जाणे तुमच्यासाठी सोपे होईल. या जीवन मंत्राचा अर्थ म्हणजे समस्येचा सामना करणे आणि वास्तववादी दृष्टिकोन स्वीकारणे. 

एक वास्तववादी दृष्टीकोन आणि स्वत: साठी योग्य प्रेरणा विकसित केल्याने आपल्याला भीती आणि चिंता या भावना टाळण्यास मदत होऊ शकते. आपण प्रामाणिक प्रेरणा विकसित केल्यास;  दयाळूपणा, सहानुभूती आणि आदर यावर आधारित मदत करण्याच्या इच्छेने तुम्ही प्रेरित असाल, तर तुम्ही कोणत्याही प्रकारचे काम, कोणत्याही क्षेत्रात करू शकता आणि ते न घाबरता अधिक प्रभावीपणे करू शकता.इतर काय विचार करतात किंवा तुम्ही तुमचे ध्येय साध्य करण्यात यशस्वी व्हाल की नाही याची भीती बाळगू नका.  तुम्ही अयशस्वी झालात तरी निदान तुम्ही प्रयत्न केलेत याचे समाधान मिळेल!  - दलाई लामा 

जगा आनंदी... राहा निरोगी...

 प्रत्येक क्षेत्रातील स्पर्धा दिवसागणिक वाढत आहे. त्याने साहजिकच ताणतणावाला सामोरे जावे लागत आहे. त्याचा परिणाम शारीरिक आणि मानसिक आरोग्यावर होऊन जीवनशैली बिघडत चालली आहे. ती सुधारण्यासाठी ताणतणाव कमी करणे अत्यंत आवश्यक आहे. त्यासाठी प्रत्येकाने आनंद आणि आरोग्य यांची सांगड घालून जीवनशैलीमध्ये बदल करणे महत्त्वपूर्ण ठरणार आहे. समाजातील

 नकारात्मक घटकांपासून दूर राहावे -स्वत:मध्ये करायच्या बदलाबाबत मानसोपचारतज्ज्ञ सांगतात की, चांगले जीवन जगण्यासाठी शारीरिक आरोग्याबरोबरच मानसिक आरोग्यही योग्य असणे महत्त्वाचे आहे. आनंदी जीवन जगण्यासाठी या दोन्हींमध्ये समतोल असावा. वाढत्या स्पर्धेमुळे जीवन धकाधकीचे, धावपळीचे बनले आहे. किती जरी नाही म्हटले तरी ताणतणाव राहणारच आहे. मग त्यासोबत आनंदी जीवन जणणे, ते प्रत्येकाने शिकणे आवश्यक आहे. यात पहिल्यांदा समाजातील नकारात्मक  घटकांपासून दूर राहावे. व्यसन करू नये. योग्य आहार घ्यावा, तसेच व्यायाम करावा. कामाच्या ठिकाणी आनंदी वातावरण ठेवण्यावर भर द्यावा. 

पुरेशी झोप, सकस आहार घ्यावा -मानसोपचारतज्ज्ञ सांगतात की, दैनंदिन स्वरूपातील जगणं याला आनंदी ठेवण्याला प्राधान्य द्यावे. ताणतणाव घेऊन काम करू नये. तसे झाल्यास त्याचा कामावर आणि त्याबरोबरच शारीरिक, मानसिक आरोग्यावर विपरित परिणाम होतो. पुरेशी झोप घ्यावी. व्यायाम करावा. सकस आहार घ्यावा. वाचन, गाणी ऐकणे, एखादे वाद्य वाजविणे आदी स्वरूपातील छंद असल्यास त्याची आवर्जून जोपासना करावी. वृत्ती आनंदी राहिल्यास आरोग्य निरोगी राहण्यास चांगली मदत होते. 

आनंदी देशांच्या यादीत १२५ वा क्रमांक - संयुक्त राष्ट्रांर्फ जगभरातील आनंदी देशांची यादी जाहीर केली जाते. वर्ल्ड हॅपिनेस रँकिंग ठरविली जाते. यंदा मार्च महिन्यात रॅंकिंग जाहीर करण्यात आले. त्यात फिनलंड देश सलग सहाव्यांदा प्रथम क्रमांकावर आहे. त्यानंतर डेन्मार्क, आइसलँड, इस्त्रायल, नेदरलँड, स्वीडन, नॉर्वे, स्वित्झर्लंड, लक्‍सेंबर्ग, न्यूझीलंड यांचा क्रम आहे. आपल्या भारत देशाचा क्रमांक १२५ वा आहे. महाराष्ट्रातील लोकांमध्ये सकारात्मकता वाढावी या उद्देशाने सन २०१८ मध्ये राज्य सरकारने मध्यप्रदेश, आंध्रप्रदेशच्या धर्तीवर आनंद मंत्रालय स्थापन करण्याचा विचार केला. 

हॅपिनेस इंडेक्स म्हणजे काय? - हॅपिनेस इंडेक्स म्हणजे आनंदाचा निर्देशांक आहे. या निर्देशांकाचे मोजमाप हे संबंधित देशातील नागरिकांचे वैयक्तिक पातळीवर समाधान, त्या लोकांचे राहणीमान, देशाचे दरडोई उत्पन्न, आयुर्मान असे निकष आहेत. या निकषांचे मूल्यमापन करून तो देश किती आनंदी असल्याचे हे ठरविण्यात येते. या पद्धतीने आनंदाचा निर्देशांक ठरविला जातो. 

(सक्सेस मंत्रा) यश मिळवण्यासाठी रोज काहीतरी नवीन शिका

आपल्या जीवनात यश मिळवणे हे आपल्या सर्वांचे ध्येय आहे.  यश मिळवणे ही एक सतत मोहीम आहे ज्यासाठी सतत प्रयत्न करणे आवश्यक आहे.ही गरज आपल्याला दररोज काहीतरी नवीन शिकण्यासाठी प्रेरित करते. आपल्या यशस्वी व्यावसायिक आणि वैयक्तिक जीवनासाठी नवीन ज्ञान आणि कौशल्ये शिकणे खूप महत्वाचे आहे. दररोज काहीतरी नवीन शिकण्याच्या सरावामुळे आपले मन सकारात्मक आणि स्पष्ट होते. दररोज काहीतरी नवीन शिकण्यासाठी आपण पुस्तके, इंटरनेट, अभ्यासक्रम, शिक्षण आणि संस्थांकडून मिळालेले अनुभव अशा विविध स्रोतांचा वापर केला पाहिजे. आपली क्षमता विकसित करण्यासाठी आपण स्वतःला नवीन क्षेत्रांशी जोडले पाहिजे. 

नवीन शिकून आपण केवळ आपल्या यशाच्या मार्गावर प्रगती करत नाही तर आपली चांगली मानसिकता आणि आत्मविश्वास देखील विकसित करतो. दररोज नवीन ज्ञान आत्मसात केल्याने आपल्याला यशाच्या मार्गावर राहण्यास मदत होते.  हे आपल्याला नवीन संकल्प करण्यास आणि ते साध्य करण्यासाठी प्रेरणा देते. 

समर्पण आणि संघर्षाने आपण रोज काहीतरी नवीन शिकण्याचा सराव करू शकतो. हे आपल्याला यशासाठी आवश्यक असलेले गुण कायमस्वरूपी रुजवण्यास मदत करेल.  चला तर मग, रोज काहीतरी नवीन शिकून यशाकडे वाटचाल करण्याची प्रेरणा घेऊया.

कोणत्याही कामात यशस्वी होण्यासाठी प्रत्येक व्यक्तीने या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात

 (यशाचा मूलमंत्र )

सध्याच्या काळात प्रत्येकाला यशस्वी व्हायचे आहे.  यासाठी लोक रात्रंदिवस मेहनत करतात.पण कधी कधी लोकांना मेहनत करूनही यश मिळत नाही.  आयुष्यातील छोट्या-छोट्या चुका, माणसाचे ध्येय विचलित करतात. त्यामुळे या गोष्टींकडे अधिक लक्ष देण्याची आवश्यकता आहे.

1. नेहमी शिकण्याची सवय ठेवा -जीवनात नवीन काहीतरी शिकण्याच्या सवयीनेच यश मिळवता येते. असं म्हणतात की, आयुष्यात अनेक अडचणी येतात आणि जातात.एखाद्याने नेहमी कठीण काळातून शिकले पाहिजे आणि पुढे पुढे मार्गक्रमण केले पाहिजे.म्हणूनच आयुष्यातील चुका सुधारून नेहमी पुढे जात राहिले पाहिजे. 

2. आत्मविश्वास टिकवून ठेवा- जीवनात यश मिळविण्यासाठी आत्मविश्वास असणे आवश्यक आहे. त्यामुळे कोणतेही काम सुरू करण्यापूर्वी आत्मविश्वास बाळगा. कोणतेही काम करताना अडचणींचा सामना करावा लागेल.  पण तुमचा आत्मविश्वास कमी होऊ देऊ नका.

3. नकारात्मक विचारांपासून अंतर- यश मिळविण्यासाठी नकारात्मक विचारांपासून अंतर राखणे आवश्यक आहे.कोणतेही काम सुरू करण्यापूर्वी आपल्या मनात अनेक प्रकारचे विचार येतात. जसं की, यश मिळेल की नाही. या कामाचे फलित काय असेल?  म्हणूनच ध्येय साध्य करण्यासाठी नकारात्मक विचारांपासून दूर राहणे आवश्यक आहे.

4. स्वतःला प्रेरित करत रहा - कोणत्याही कामात धैर्य राखणे आवश्यक आहे.इतरांनी तुम्हाला प्रोत्साहन देण्याची वाट पाहू नका, स्वतःला प्रोत्साहन द्या.त्यामुळे तुमचे ध्येय साध्य करण्यासाठी स्वतःला प्रेरित करत राहा.  तुम्ही ज्यांना आदर्श मानता त्यांचे अनुसरण करा.  एक दिवस यश नक्कीच तुमच्या पायांचे चुंबन घेईल. 

5. असं म्हणतात की, चांगल्या मित्रांचा सहवास ठेवा - आयुष्यात चांगले मित्र असणे आवश्यक असते.चांगल्या आणि वाईट काळात फक्त मित्रच तुमच्या पाठीशी उभे राहतात.  म्हणूनच यश मिळविण्यासाठी चांगले मित्र असणे आवश्यक आहे.म्हणूनच प्रत्येक व्यक्तीने आयुष्यात असे काही मित्र बनवले पाहिजेत जे त्याच्या सुख-दु:खात सदैव सोबत असतील. 

6. वडीलधाऱ्यांचा सल्ला- असे म्हणतात की वडिलांधाऱ्या मंडळींच्या सल्ल्याने ध्येयाचा मार्ग मोकळा होतो.  अनेकदा आपण मोठ्यांच्या सल्ल्याकडे दुर्लक्ष करतो, पण वडिलधारी मंडळींचा सल्ला गांभीर्याने ऐकला पाहिजे.

कठीण प्रसंग

 सुरमई साडेसातशेला मिळते. पापलेट तेराशे रुपयांना. मटण साडेआठशे रुपयांना मिळते. आज काय घ्यावे? याचा विचार करत बसलो. तोच एका लेबरचा फोन आला.

म्हणाला, ‘साहेब जरा पैशांची नड होती.
’ मी म्हणलं ‘हा, संध्याकाळी बघू.’
‘होय साहेब’ म्हणत त्यानं फोन ठेवला.
दुपारी अठ्ठावन रुपये लीटरची दुधाची पिशवी, दीडशे रुपयांचा श्रीखंडाचा डबा आणि पासष्ट रुपयांची लोणच्याची पुडी घेऊन घरी गेलो. घरात गेल्या गेल्या बायकोने ऑनलाईन मागवलेल्या तीन साड्या दाखवल्या. प्रत्येक साडी साडेसातशे रुपयांची.
साड्या बघतानाच पुन्हा त्या लेबरचा फोन आला. म्हणाला, ‘सायेब आत्ता जमलं का भेटायला ?’ वैतागत म्हणालो, ‘अरे बाबा आत्ता लय ऊन हे. मी येतो की संध्याकाळी.
’केविलवाण्या आवाजात तो म्हणाला, ‘साहेब मी आलोय चालत चौकापर्यंत.’
मला धक्काच बसला. म्हणालो, ‘अरे तू एवढ्या उन्हात दोन किलोमीटर चालत आलाय? खुपच गरज आहे का पैशांची?’
हतबल होत म्हणाला, ‘होय साहेब.’
भुवयांचा आकडा करत म्हणालो, ‘किती पैशे पाहिजेत?’
तसा दबक्या आवाजात म्हणाला, ‘शंभर रुपये पायजे होते साहेब.’
‘थांब थांब आलो मी.’ असं म्हणत गाडी चालू करुन चौकात गेलो. मला पाहताच त्यानं काळपट तोंडावरचा घाम पुसला. आदबीनं हसला.
म्हणालो, काय रे कशाला एवढे अर्जंट पैसे पायजे होते ? सासर्‍यांना दारू पाहिजे का मेहुणा हारला जुगारात?
तसा तो उसनं हसू तोंडावर आणत म्हणाला, ‘साहेब तीन दिवस झालं हाजरीच नाय मिळाली. काल दळण टाकलय हितल्या गिरणीत. ते आणाय पैशेच नाय. रात्रीचे पाव खाल्ले पोरींनी. पण आता भुक लागली म्हणून रडाय लागल्यात. म्हणून मग तुम्हाला फोन केला.
’याची एक पोरगी दोन वर्षांची, दुसरी तीन महिन्याची.
दीर्घ उसासा घेत मी त्याच्या हातात शंभरच्या दोन नोटा टेकवल्या. तसा हसत म्हणाला, ‘एवढे नको साहेब. शंभर बास होत्यान. पगार झाल्यावर तुम्हाला वापस करीन.’
दोन्ही हात जोडून नमस्कार करत तो गिरणीच्या दिशेनं चालत निघाला.
माझ्या घरातले मासे, श्रीखंड, दुध, लोणचं सगळं बेचव करीत तो बाजरीचं पीठ आणायला निघाला होता. माझी बायको दोन अडीच हजारच्या साडया पाहून जेवढी खुश झाली, त्याहुन जास्त खुश याची बायको होणार होती, कारण तीच्या लेकरांना भाकरी मिळणार होती!
मित्रांनो, सगळ्या गोष्टींचं सोंग करता येतं, पण पैशाचं व पोटाचं सोंग नाही करता येत. आपल्यापैकी बरेच लोकं चांगल्या नोकरीला आहेत. व्यवस्थित सेटल झाले आहे, कुटुंबाच्या सर्व गरजा सर्वोपरी पूर्ण जरूर करा; पण काबाड कष्टकर्‍यांना 50-100 रूपये देताना हात आखडू नका. आज मजुरांचे दिवस वाईट आहेत. बर्‍याच लोकांवर खरोखर कठीण प्रसंग आहे.

(नॉलेज ट्रॅव्हल्स) कांचीपुरम: मंदिरांचे कलात्मकदृष्ट्या आकर्षक शहर

कांचीपुरम हे हजारो मंदिरांचे शहर म्हणूनही ओळखले जाते. या शहराचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे येथील मंदिरे. प्रत्येक मंदिराचे नक्षीकाम, कलात्मकता-कारागिरी पाहुण्यांना आकर्षित करते. वेगावती नदीच्या काठावर वसलेल्या या शहरात निसर्ग आणि ऐतिहासिक ठिकाणांचा अनोखा संगम आहे. कांचीपुरमच्या प्रत्येक भागात मंदिर आहे. येथील मंदिरे दिसायला सारखीच आहेत, पण प्रत्येक मंदिरात एक रहस्य आहे. प्रत्येक मंदिराशी निगडीत कथाही आहे. कांचीपुरम त्याच्या खास कांचीवरम सिल्क साडीसाठी जगभरात प्रसिद्ध आहे. हे शहर एकेकाळी पल्लवांची राजधानी होती. या शहराचे मुख्य आकर्षण म्हणजे येथील सुरेख मंदिरे. कामाक्षी अम्मा मंदिर, वरदराज मंदिर, कैलाशनाथ मंदिर, एकंबरेश्वर मंदिर, पेरुमल मंदिर यासह अनेक मंदिरे आहेत. ही मंदिरे त्यांच्या उत्कृष्ट कारागिरी आणि पोत यासाठी जगभर प्रसिद्ध आहेत. कांचीचे कामाक्षी मंदिर पाहण्यासाठी देश-विदेशातून पर्यटक येतात. या मंदिराची खास गोष्ट म्हणजे संपूर्ण जगातील तीन सर्वात खास पवित्र स्थानांमध्ये या मंदिराचा समावेश आहे. जिथे शक्तीची पूजा केली जाते. फेब्रुवारी-मार्चमध्ये शहरभर कामाक्षी देवीची मिरवणूक काढली जाते. हा वार्षिक उत्सव आहे. येथील कैलाशनाथ मंदिर हे कांचीच्या सर्वात जुन्या आणि सर्वोत्तम मंदिरांपैकी एक आहे. भगवान शिवाच्या या मंदिरात पल्लवांच्या काळातील उत्तम कारागिरी पाहायला मिळते. कांचीपुरममधील सर्वात मोठे मंदिर एकबरेश्वर मंदिर आहे. बारा हेक्टरमध्ये पसरलेले हे मंदिर भारतातील सर्वात जुने मंदिर मानले जाते. या मंदिराचे प्रवेशद्वार सुमारे १८८ फूट उंच आहे. हे मंदिर सुमारे दहा मजली आहे. याशिवाय १६व्या शतकात बांधलेला वेल्लोरचा किल्लाही तुम्ही येथे पाहू शकता. हा किल्ला लष्करी कलेचा अनोखा नमुना आहे. अनेक आक्रमणांचा तो साक्षीदारही आहे.  या किल्ल्यात एक छोटेसे संग्रहालय देखील आहे. वेदाथंगल आणि किरीकिरी पक्षी अभयारण्य हे देशातील सर्वोत्तम पक्षी अभयारण्यांपैकी एक आहेत. पक्ष्यांच्या 115 प्रजाती येथे पाहायला मिळतात. कांचीपुरम हे उत्सवांचे शहर म्हणूनही ओळखले जाते.येथे वर्षभर एक ना एक उत्सव सुरू असतो. वरदराज मंदिराचा ब्रह्मोत्सव हा येथील मुख्य उत्सव मानला जातो. याशिवाय गरुड सेवई, फ्लोट फेस्टिव्हल आणि कामाक्षी उत्सव हे मुख्य आहेत.

गेम टाइम

मला सांग मी कोण आहे?

या गेममध्ये एका लहान मुलाच्या डोळ्यावर पट्टी बांधली जाते. बाकीची मुलं एक एक करून त्याच्या मागे जातात आणि हात लावून काहीतरी बोलतात, आवाज बदलतात. ज्या मुलाला पट्टी बांधली आहे, त्याला विचारले जाते, मला सांग मी कोण आहे?अशा प्रकारे, हा खेळ सर्व मुलांच्या डोळ्यांवर पट्टी बांधून खेळला जातो, जो मुलगा बरोबर नाव सांगतो तो विजेता.

( प्रेरक प्रसंग) जॉर्ज वॉशिंग्टन यांनी सांगितले वेळेचे महत्त्व

अमेरिकेचे पहिले राष्ट्राध्यक्ष जॉर्ज वॉशिंग्टन हे अत्यंत वक्तशीर होते. वेळेचे पक्के होते. त्याची सर्व कामे वेळेवर होत.ते ठरलेल्या वेळेला उठायचे. ते ठरलेल्या वेळेत नाश्ता करायचे आणि ठरलेल्या वेळेला आपल्या कामाला सुरुवात करायचे. एकदा त्यांनी अमेरिकन काँग्रेसच्या काही नवीन सदस्यांना भोजनासाठी आमंत्रित केले आणि बरोबर रात्री आठ वाजता पोहोचावे असा निरोप दिला. खरे तर ते रोज रात्री आठ वाजताच जेवायला बसायचे, पण जॉर्जसाठी वेळ किती महत्त्वाची आहे हे नवीन सदस्यांना माहीत नव्हते. त्यांनी या बाजूकडे लक्षच दिले नाही.त्यांना पोहोचायला थोडा वेळ झाला. इकडे आठ वाजता जॉर्ज यांचे ताट करण्यात आले आणि जॉर्ज यांच्या पुढ्यात ठेवण्यात आले. त्यांनी लगेच जेवायला सुरुवात केली. त्यांचे अर्धे जेवण झाले होते, अमेरिकन काँग्रेसचे नवे सदस्य तिथे पोहोचले. जॉर्जना जेवताना पाहून त्यांना आश्चर्य वाटले.पाहुणे येण्याआधीच यजमान जेवायला बसल्याचे ते पहिल्यांदाच पाहत होते.जॉर्ज यांचे विचित्र आदरातिथ्य पाहून  ते गोंधळून गेले. सदस्यांनी याबाबत विचारले असता जॉर्ज म्हणाले, 'मी जेवायला बसलो याचे तुम्हाला आश्चर्य वाटायचं काही कारण नाही.' निमंत्रित पाहुणे आले आहेत की नाही हे माझा स्वयंपाकी कधीच पाहत नाही. तो जेवण आठ वाजता लावतो.त्याने ताट लावले की मी लगेच जेवायला सुरू करतो. आजही त्याने तेच केले. अशा प्रकारे मी प्रत्येक गोष्ट वेळेवर करतो. तुम्हाला झालेल्या गैरसोयीबद्दल क्षमस्व.' एवढं बोलून जॉर्ज वॉशिंग्टन जेवणात मग्न झाले. पाहुणे शरमिंदे झाले आणि एकमेकांच्या तोंडाकडे पाहू लागले.

प्रेरणा- आयुष्य घडवण्यासाठी नेहमी वेळेचा सदुपयोग करा.

प्रेरक प्रसंग- लाजवाब उत्तर

जगातील प्रसिद्ध अब्जाधीश आणि मोठ्या औद्योगिक समूहाचे अध्यक्ष एक गृहस्थ आपल्या साधेपणा आणि काटकसरीसाठी ओळखले जात. त्यांची साधी जीवनशैली बघून असे वाटत नाही  की ते एवढ्या मोठ्या मालमत्तेचा मालक आहेत आणि त्यांचा उद्योगक्षेत्रात किती मोठा प्रभाव आहे. त्यांच्या साधेपणाचे उदाहरण लोक नेहमीच देत असत.  मात्र त्यांच्या जीवनशैलीच्या अगदी उलट, त्यांची तीन मुले वागत.  श्रीमंतीत मनसोक्तपणे जगत असत आणि उदंडपणे खर्च करत असत. याचीही चर्चा होत असे. हा विरोधाभास पाहून शेवटी त्यांच्या एका गृहस्थाला राहवले नाही. 'साहेब, आज माझ्या मनात एक प्रश्न आला आहे, ज्याचे उत्तर मला तुमच्या तोंडून ऐकायचे आहे. अशी काटकसरी जीवनशैली अंगीकारून तुम्ही जगता हे पाहून आश्चर्य वाटते. पण मला पडलेला प्रश्न हा नाही. मला फक्त हे जाणून घ्यायचे आहे की तुमची मुलं दोन्ही हातांनी वारेमाप संपत्ती खर्च करतात आणि चैनीचे जीवन जगतात. हे असं कसं? तुमच्यात आणि तुमच्या मुलांच्या जीवनशैलीमध्ये इतके अंतर का?' 

प्रश्न ऐकून उद्योगपती क्षणभर थांबले आणि मग हसत म्हणाले, 'माझ्या मित्रा, याचं उत्तर अगदी साधं सरळ आहे. मी एका गरीब मजुराचा मुलगा आहे. आणि ती तिघंही एका श्रीमंत उद्योगपती बापाची मुलं आहेत. आता माझ्यात आणि त्यांच्यात हा फरक असणार, हे स्वाभाविक आहे.' अतिशय साधेपणाने दिलेले हे लाजवाब उत्तर ऐकून ते गृहस्थ निरुत्तर झाले.

साधेपणामध्येच यश

हेन्री फोर्ड खूप मोठे उद्योगपती होते. त्यांनी अमेरिकेत फोर्ड मोटर कंपनीची स्थापना केली. एकदा एका भारतीय उद्योगपतीला मोटार कारखाना काढण्यापूर्वी हेन्री फोर्डला भेटायचे होते. अमेरिकेत पोहोचल्यानंतर त्यांनी हेन्री फोर्डशी संपर्क साधला. फोर्डने त्यांना संध्याकाळी सहा वाजता त्याच्या घरी यायला सांगितले. ठरलेल्या वेळी तो उद्योगपती त्यांच्या घरी पोहोचला तेव्हा त्याला एक व्यक्ती भांडी धुताना दिसली. त्याने उद्योगपतीला गेस्ट रूममध्ये बसण्यास सांगितले. भांडी धुवून झाल्यानंतर ती व्यक्ती गेस्ट रूममध्ये आली आणि 'मला हेन्री फोर्ड म्हणतात' असं म्हणत स्वतःची ओळख करून दिली. ऐकून भारतीय उद्योगपती थक्क झाला. तो म्हणाला, 'एवढी मोठी व्यक्ती असूनही तुम्ही सामान्य माणसांप्रमाणे स्वतःचे  काम  स्वतः करता. या कामांसाठी तुम्ही नोकर का ठेवत नाही?'

फोर्डने उत्तर दिले, 'मी माझे स्वतःचे काम करतो.  मी ही माझी सवय सोडू शकत नाही. मला माझे काम करण्यात आनंद मिळतो. स्वतःच्या हातांनी केलेल्या मेहनतीमुळे आज मी फोर्ड कंपनीचा मालक झालो आहे.अशा अत्यंत श्रीमंत व्यक्तीचा साधेपणा पाहून भारतीय उद्योगपती भारावून गेला.

नोकरी लागली म्हणून चैन करू नका; खर्चाचे नियोजन करा

आजकाल कॉलेजचे शिक्षण सुरू असताना पार्ट टाईम जॉब करणार्‍यांची संख्याही अधिक आहे. त्याच बरोबर कॉलेजचे शिक्षण पूर्ण झाल्याबरोबर नोकरी लागावी असाही अनेकांचा प्रयत्न असतो. मात्र, एकदा नोकरी लागली आणि हातात पैसा खेळू लागला की, बचतीपेक्षा चैनीवर बरेच पैसे उडवण्याकडे अनेकांचा कल असतो. पण असं करून चालण्यासारखं नाही. गरज नसताना ते खर्च करणे घातक ठरू शकतं. प्रयत्न केला तर खर्च कमी करु शकता. कसे वाचवायचे पैसे?

 दिवसभराच्या छोट्या खर्चांची नोंद ठेवा. चहाच्या कपापासून सुरूवात करा. दिवसभरात कशाकशावर खर्च करता हे जाणून घ्या. घरी जाण्यासाठी खाजगी टॅक्सीचा वापर किती वेळा करता हे तपासा. मनोरंजनासाठी होणार्‍या खर्चाचा विचार करा. पिकनिकला जाण्यासाठी किंवा छंद जोपासण्यासाठी होणार्‍या खर्चाचा ठेवा. भविष्यात गाडी, घर घ्यायचं किंवा पुढच्या शिक्षणासाठी कर्ज घ्यायचं तर स्वत:चं क्रेडिट प्रोफाइल तयार करा. सुरूवातीला एखादं क्रेडिट कार्ड घ्या. वैयक्तिक कर्जही घेता येईल. कर्जाचे हप्ते तसंच क्रेडिट कार्डाचे हप्ते वेळेत भरा. यामुळे सिबिल स्कोअर वाढेल आणि कर्ज सुलभपणे मिळू शकेल. आर्थिक विषयांबद्दल माहिती घ्या. तुमचं ज्ञान वाढवा. गुंतवणूक कशी करायची, किती करायची याबाबत जाणून घ्या. त्याचा फायदा होईल.

आयुष्यात पुढे जायचे असेल तर चांगल्या लोकांचा सहवास ठेवा

तुम्हाला तुमच्या आयुष्यात आणि करिअरमध्ये यशस्वी व्हायचे असेल, तर सर्वप्रथम तुम्हाला तुमच्या संगतीचा विचार करावा लागेल. एखाद्या व्यक्तीचे विचार आणि वर्तन मुख्यत्वे अशा लोकांवर अवलंबून असते, ज्यांच्यासोबत ते आपला अधिक वेळ घालवतात. जर तुम्ही अशा लोकांसोबत राहत असाल ज्यांना सर्वत्र नकारात्मकता दिसते किंवा ज्यांची विचारसरणी खूपच छोटी आहे, आणि जे मोठे स्वप्न पाहण्यास घाबरतात, अशा लोकांच्या सानिध्याने तुम्ही कधीच तुमच्या इच्छित ध्येयापर्यंत पोहोचू शकणार नाही.  कारण संगतीच्या विचारसरणीचा तुमच्या विचारांवरही परिणाम होतो. म्हणूनच शक्य तितक्या लवकर नकारात्मक विचारधारा असलेल्या लोकांची सांगत  सोडा आणि सकारात्मक विचारांच्या लोकांशी मैत्री करायला सुरुवात करा.

त्याचप्रमाणे, तुम्हाला तुमच्या सवयी आणि वागणे याकडेही बारकाईने पाहा. तुमचा सर्वाधिक वेळ कोणत्या गोष्टींसाठी जातो आणि त्याचा तुम्हाला तुमचे ध्येय गाठण्यासाठी उपयोग होतो का ते पहा. तुमच्या दिवसाचा मोठा भाग हकनाक वाया जात असेल तर त्याबाबत चिंतन करा. आणि यानंतर हळूहळू या सवयी आणि वर्तन आटोक्यात आणण्याचा प्रयत्न करा. सतत प्रयत्न केल्याने तुमच्या या सवयी हळूहळू संपुष्टात येतील आणि तुमच्या यशाचा ग्राफदेखील अनेक पटींनी वाढेल. याशिवाय कोणतेही काम पुढे ढकलले जाऊ नये, ज्या त्या वेळी जे ते काम झाले पाहिजे, याकडे कटाक्ष ठेवा. वेळ वाया घालवून चालणार नाही, याची कल्पना आपणा सर्वांना आहे. आजचे काम आजच करा, ते उद्यावर टाकू नका. कामाची टाळाटाळ करून तुम्ही स्वतःची फसवणूक करता, जेव्हा तुम्हाला माहित असते की तुम्हाला आज नाही तर उद्या ते काम करावेच लागणार आहे. तर ते उद्यावर टाकणे थांबवा. नंतर कामाचे ओझे वाढले की मानसिक परिस्थितीदेखील बदलते. विनाकारण ताण यायला लागतो. हे टाळण्यासाठी वेळच्या वेळी काम करत चला.-मच्छिंद्र ऐनापुरे, जत जि. सांगली